Warunki ewakuacji

Warunki ewakuacji to całokształt rozwiązań budowlanych, technicznych i organizacyjnych, które umożliwiają osobom znajdującym się w budynku, innym obiekcie budowlanym lub na określonym terenie szybkie i bezpieczne opuszczenie strefy zagrożenia. Zapewnia się je przede wszystkim na wypadek pożaru, ale powinny uwzględniać również możliwość wystąpienia wybuchu, zadymienia, awarii instalacji gazowej, uwolnienia substancji niebezpiecznej, uszkodzenia konstrukcji albo innego zdarzenia wymagającego natychmiastowego przemieszczenia ludzi do bezpiecznego miejsca.

Odpowiednie warunki ewakuacji powinny być zapewnione z każdego miejsca przeznaczonego na pobyt ludzi. Muszą być dostosowane do przeznaczenia i sposobu użytkowania obiektu, jego konstrukcji, wymiarów i wysokości, liczby kondygnacji, liczby osób mogących przebywać w poszczególnych pomieszczeniach oraz ich sprawności psychofizycznej. Innego sposobu organizacji wymaga ewakuacja niewielkiego biura, a innego hali produkcyjnej, magazynu wysokiego składowania, galerii handlowej, szkoły, szpitala lub domu pomocy społecznej.

Na prawidłowe warunki ewakuacji składają się odpowiednia liczba i rozmieszczenie wyjść ewakuacyjnych, właściwa szerokość i wysokość drzwi, korytarzy, przejść, schodów oraz spoczników, zachowanie dopuszczalnych długości przejść i dojść ewakuacyjnych, zapewnienie wymaganej liczby kierunków ewakuacji, zabezpieczenie dróg przed zadymieniem, wykonanie wymaganych oddzieleń przeciwpożarowych, zastosowanie oświetlenia awaryjnego oraz prawidłowe oznakowanie kierunków i wyjść.

Droga ewakuacyjna powinna prowadzić od miejsca, w którym może przebywać człowiek, do wyjścia na zewnątrz budynku, do innej bezpiecznej strefy pożarowej albo do odpowiednio zabezpieczonej części obiektu. Sama obecność drzwi oznaczonych jako wyjście ewakuacyjne nie oznacza jeszcze zapewnienia bezpiecznej ewakuacji. Drożna i możliwa do wykorzystania musi być cała trasa prowadząca od stanowiska pracy lub pomieszczenia przez korytarz, schody i drzwi aż do miejsca, w którym osobie ewakuowanej nie zagraża pożar, dym ani inne niebezpieczeństwo.

Przejście ewakuacyjne jest odcinkiem drogi prowadzącym od najdalszego miejsca w pomieszczeniu, w którym może przebywać człowiek, do wyjścia na drogę komunikacji ogólnej, do innej strefy pożarowej albo na zewnątrz budynku. Może ono prowadzić przez jedno lub kilka pomieszczeń, jeżeli zastosowane rozwiązanie spełnia wymagania dotyczące długości, szerokości i bezpieczeństwa pożarowego.

Dojście ewakuacyjne jest drogą prowadzącą od wyjścia z pomieszczenia na drogę komunikacji ogólnej do wyjścia na zewnątrz budynku, do innej strefy pożarowej albo do zabezpieczonej klatki schodowej. Dopuszczalna długość dojścia zależy między innymi od kategorii zagrożenia ludzi, rodzaju strefy pożarowej, wysokości budynku oraz tego, czy zapewniono jeden, czy więcej kierunków ewakuacji.

Każda przebudowa pomieszczeń, wykonanie dodatkowych ścian lub przegród, zmiana sposobu użytkowania, ustawienie nowych regałów albo zwiększenie liczby stanowisk może wpłynąć na warunki ewakuacji. Zmiany takie mogą wydłużyć drogę, ograniczyć jej szerokość, utworzyć ślepy odcinek, zasłonić oznakowanie albo pozbawić użytkowników alternatywnego kierunku wyjścia. Z tego powodu powinny być oceniane przed ich wprowadzeniem, a dokumentacja i plany ewakuacyjne muszą odpowiadać rzeczywistemu układowi obiektu.

Drogi ewakuacyjne muszą pozostawać drożne przez cały czas użytkowania budynku. Nie wolno ustawiać na nich mebli, palet, kartonów, pojemników, urządzeń, rowerów, stojaków reklamowych, dekoracji ani innych przedmiotów ograniczających szerokość przejścia. Niedopuszczalne jest również składowanie na korytarzach i klatkach schodowych materiałów palnych, które mogłyby przyspieszyć rozwój pożaru albo zwiększyć ilość dymu i toksycznych produktów spalania.

Podłogi na drogach ewakuacyjnych powinny być równe, stabilne i utrzymywane w stanie ograniczającym ryzyko poślizgnięcia, potknięcia lub upadku. Przewody, progi, luźne wykładziny, uszkodzone płytki i inne przeszkody nie mogą utrudniać przemieszczania się ludzi, szczególnie podczas ewakuacji prowadzonej w zadymieniu, przy ograniczonej widoczności lub w warunkach silnego stresu.

Drzwi stanowiące wyjście ewakuacyjne nie mogą być zamknięte w sposób uniemożliwiający ich natychmiastowe otwarcie od strony, z której może być prowadzona ewakuacja. Niedopuszczalne jest uzależnianie możliwości opuszczenia budynku od posiadania klucza, znajomości kodu, użycia narzędzia albo oczekiwania na pracownika ochrony. Jeżeli w obiekcie działa system kontroli dostępu, powinien umożliwiać bezpieczne zwolnienie blokady w sytuacji awaryjnej.

Drzwi przeciwpożarowe ograniczają rozprzestrzenianie się ognia i dymu pomiędzy pomieszczeniami oraz strefami pożarowymi. Nie wolno ich klinować, blokować wyposażeniem, unieruchamiać samozamykaczy ani wykonywać samowolnych przeróbek zamków i skrzydeł. Jeżeli drzwi są utrzymywane w pozycji otwartej, powinny być wyposażone w rozwiązanie zapewniające ich automatyczne zamknięcie po wykryciu pożaru.

Oznakowanie ewakuacyjne powinno w czytelny sposób wskazywać kierunek przemieszczania się oraz lokalizację wyjść. Znaki muszą tworzyć logiczny i nieprzerwany system prowadzący do bezpiecznego miejsca, szczególnie na skrzyżowaniach korytarzy, przy zmianie poziomu i w punktach, w których użytkownik może wybrać kilka kierunków. Nie mogą być zasłonięte regałami, reklamami, dekoracjami ani czasowo składowanymi materiałami.

Wymagane oznakowanie powinno być widoczne zarówno w normalnych warunkach użytkowania obiektu, jak i po zaniku oświetlenia podstawowego. Rozmieszczenie znaków należy dostosować do rzeczywistego przebiegu drogi, a nie wyłącznie do pierwotnego projektu budynku. Po zmianie układu pomieszczeń, regałów lub ciągów komunikacyjnych należy sprawdzić, czy znaki nadal wskazują prawidłowy kierunek.

W obiektach i pomieszczeniach wskazanych w przepisach stosuje się awaryjne oświetlenie ewakuacyjne. Jego zadaniem jest umożliwienie rozpoznania kierunku wyjścia, zauważenia przeszkód, pokonania schodów i zmian poziomu oraz bezpiecznego opuszczenia obiektu po zaniku oświetlenia podstawowego. Oprawy, źródła zasilania i układy sterowania wymagają okresowych przeglądów, prób działania, konserwacji i dokumentowania wykonanych czynności.

W zależności od przeznaczenia, powierzchni i wysokości obiektu mogą być wymagane również systemy sygnalizacji pożarowej, dźwiękowe systemy ostrzegawcze, urządzenia oddymiające albo instalacje zapobiegające zadymieniu dróg ewakuacyjnych. Urządzenia te powinny być utrzymywane w pełnej sprawności, ponieważ ich nieskuteczne działanie może uniemożliwić rozpoznanie zagrożenia, przekazanie komunikatów albo bezpieczne korzystanie z klatek schodowych i korytarzy.

Warunki techniczne muszą być uzupełnione właściwą organizacją ewakuacji. W obiekcie należy określić sposób wykrywania i zgłaszania zagrożenia, sygnał oznaczający konieczność opuszczenia budynku, zasady alarmowania służb ratowniczych, sposób kierowania ruchem osób, lokalizację miejsca zbiórki oraz metodę sprawdzania, czy wszyscy pracownicy, goście i podwykonawcy opuścili zagrożoną strefę.

Pracodawca powinien wyznaczyć pracowników odpowiedzialnych za wykonywanie działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji. Liczbę tych osób, ich rozmieszczenie oraz sposób działania należy dostosować do wielkości zakładu, systemu pracy zmianowej, liczby użytkowników i występujących zagrożeń. Wyznaczenie jednej osoby pracującej wyłącznie na dziennej zmianie nie zapewnia właściwej organizacji w zakładzie funkcjonującym przez całą dobę.

Osoby kierujące ewakuacją powinny znać obiekt, dostępne drogi i wyjścia, sposób uruchomienia alarmu, zasady powiadamiania numeru alarmowego 112 oraz miejsce zbiórki. Ich zadaniem może być również przekazywanie komunikatów, sprawdzanie określonych pomieszczeń, kierowanie ludzi do właściwych wyjść i przekazanie dowódcy przybyłych jednostek ochrony przeciwpożarowej informacji o osobach, które mogły pozostać w budynku.

Sprawdzenie pomieszczeń można prowadzić wyłącznie wtedy, gdy nie powoduje to narażenia osoby wyznaczonej. Pracownik nie powinien wchodzić do silnie zadymionej części budynku, otwierać drzwi do pomieszczenia objętego pożarem ani podejmować samodzielnego poszukiwania osoby, jeżeli grozi to utratą drogi odwrotu. Informację o osobach, które mogły pozostać w obiekcie, należy przekazać straży pożarnej.

Pracownicy powinni znać sygnał alarmowy, podstawową drogę ewakuacyjną, możliwą drogę alternatywną oraz lokalizację miejsca zbiórki. Po ogłoszeniu ewakuacji należy przerwać pracę, bez zbędnej zwłoki opuścić zagrożoną strefę, stosować się do poleceń osób kierujących i udać się do wyznaczonego miejsca.

Urządzenia i procesy technologiczne można wyłączać jedynie wtedy, gdy czynność ta jest przewidziana w procedurze, może zostać wykonana natychmiast i nie opóźnia ewakuacji. Ratowanie dokumentacji, produktów, wyposażenia lub innego mienia nie może mieć pierwszeństwa przed ochroną życia i zdrowia.

Podczas ewakuacji nie należy wracać po rzeczy osobiste, samowolnie zmieniać kierunku przemieszczania się ani korzystać ze zwykłych dźwigów osobowych. Wyjątkiem mogą być specjalnie zaprojektowane i zabezpieczone dźwigi przeznaczone do ewakuacji, których użycie zostało przewidziane w dokumentacji technicznej oraz procedurach danego obiektu.

Gaśnicę można wykorzystać do zwalczania pożaru w jego początkowej fazie, gdy osoba podejmująca działanie zna sposób użycia sprzętu, nie musi wchodzić w dym i ma zapewnioną drogę odwrotu. Gaszenia nie należy podejmować, gdy ogień szybko się rozwija, pomieszczenie jest silnie zadymione, występuje ryzyko wybuchu albo pożar może odciąć wyjście. W takiej sytuacji pierwszeństwo ma alarmowanie, ewakuacja i wezwanie straży pożarnej.

Szczególnego przygotowania wymaga ewakuacja osób o ograniczonej zdolności poruszania się, osób niewidomych, słabowidzących, głuchych, starszych, dzieci, pacjentów oraz osób czasowo poruszających się o kulach. Organizacja nie może opierać się na założeniu, że przypadkowy pracownik samodzielnie przeniesie taką osobę po schodach.

W zależności od charakteru obiektu konieczne może być zastosowanie krzeseł lub materacy ewakuacyjnych, alarmów optycznych, komunikatów głosowych, bezpiecznych stref oczekiwania oraz wyznaczenie odpowiednio przygotowanych osób wspierających. Sposób udzielania pomocy powinien być wcześniej ustalony, dostosowany do potrzeb konkretnych użytkowników i przećwiczony w bezpiecznych warunkach.

Miejsce zbiórki do ewakuacji powinno znajdować się poza strefą zagrożenia, w bezpiecznej odległości od obiektu, dróg pożarowych, miejsc pracy służb ratowniczych i obszarów, na które mogą spadać elementy konstrukcji. Powinno być oznaczone i znane wszystkim pracownikom. Nie należy lokalizować go w miejscu, w którym zgromadzone osoby utrudniałyby dojazd pojazdów ratowniczych.

Po dotarciu do miejsca zbiórki należy umożliwić sprawdzenie stanu osobowego. Sposób weryfikacji powinien obejmować nie tylko pracowników, lecz także gości, klientów, dostawców, podwykonawców i inne osoby zewnętrzne. Informację o osobach nieobecnych, które mogły pozostać w budynku, należy niezwłocznie przekazać kierującemu działaniem ratowniczym.

Osoby ewakuowane nie powinny oddalać się z miejsca zbiórki bez przekazania informacji osobie odpowiedzialnej za sprawdzanie obecności. Nie mogą również wracać do budynku po zakończeniu alarmu bez zgody kierującego działaniem ratowniczym albo osoby odpowiedzialnej za obiekt.

Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu powinien zapewnić zgodność warunków ewakuacji z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej, utrzymywać drogi i wyjścia w stanie umożliwiającym ich natychmiastowe użycie oraz organizować przeglądy urządzeń mających wpływ na bezpieczeństwo. Powinien również reagować na zmiany sposobu użytkowania pomieszczeń, liczby osób, układu wyposażenia i przebiegu dróg komunikacyjnych.

Pracodawca powinien uwzględniać zasady ewakuacji w szkoleniach BHP, instrukcjach, procedurach awaryjnych i ocenie ryzyka zawodowego. Pracownik musi wiedzieć nie tylko, którędy opuścić swoje stałe stanowisko, ale również jak zachować się w stołówce, szatni, magazynie, sali konferencyjnej i innych częściach obiektu, w których może przebywać podczas pracy.

W obiektach objętych obowiązkiem opracowania instrukcji bezpieczeństwa pożarowego dokument ten powinien opisywać warunki i organizację ewakuacji, zadania wyznaczonych osób, sposoby alarmowania oraz zasady praktycznego sprawdzania przyjętych rozwiązań. Instrukcję należy aktualizować po zmianach wpływających na bezpieczeństwo pożarowe lub sposób opuszczania obiektu.

Właściciel lub zarządca obiektu przeznaczonego dla ponad 50 osób będących jego stałymi użytkownikami, innego niż budynek mieszkalny zakwalifikowany do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV, powinien co najmniej raz na dwa lata przeprowadzać praktyczne sprawdzenie organizacji oraz warunków ewakuacji z całego obiektu.

W obiektach, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa ponad 50 użytkowników, w szczególności w szkołach, przedszkolach, internatach i domach studenckich, praktyczne sprawdzenie przeprowadza się co najmniej raz w roku, w terminie nie dłuższym niż trzy miesiące od rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników.

W przypadku obiektów przeznaczonych przede wszystkim dla ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się zakres i obszar objęty ćwiczeniem powinny zostać uzgodnione z właściwym miejscowo komendantem powiatowym lub miejskim Państwowej Straży Pożarnej.

O terminie praktycznego sprawdzenia organizacji i warunków ewakuacji należy powiadomić właściwego miejscowo komendanta powiatowego lub miejskiego Państwowej Straży Pożarnej nie później niż tydzień przed jego przeprowadzeniem.

Próbna ewakuacja nie powinna ograniczać się do ogłoszenia alarmu i pomiaru czasu opuszczenia budynku. Podczas ćwiczenia należy ocenić słyszalność i rozpoznawalność sygnału, zachowanie użytkowników, działanie osób wyznaczonych, dostępność wyjść, drożność tras, przepływ ludzi, pomoc osobom wymagającym wsparcia oraz sposób sprawdzania obecności w miejscu zbiórki.

Po ćwiczeniu należy przeanalizować jego przebieg i udokumentować stwierdzone nieprawidłowości. W protokole warto wskazać czas ewakuacji, liczbę uczestników, problemy z alarmowaniem, niewłaściwe zachowania, utrudnienia na drogach oraz działania korygujące. Każde zalecenie powinno mieć określony termin wykonania i osobę odpowiedzialną, a jego realizacja powinna zostać sprawdzona.

Warunki ewakuacji powinny być okresowo kontrolowane również pomiędzy ćwiczeniami. Kontroli wymagają przede wszystkim drożność przejść i wyjść, możliwość otwierania drzwi, widoczność oznakowania, sprawność oświetlenia awaryjnego, stan drzwi przeciwpożarowych oraz dostęp do urządzeń alarmowych i przeciwpożarowych.

Do najczęstszych nieprawidłowości należą zastawianie korytarzy i schodów, zamykanie wyjść na klucz, zasłanianie znaków, klinowanie drzwi przeciwpożarowych, unieruchamianie samozamykaczy, niesprawne oświetlenie awaryjne, brak przygotowania do ewakuacji osób z niepełnosprawnościami oraz nieznajomość miejsca zbiórki przez pracowników.

Poważnym błędem jest również przeprowadzanie zmian budowlanych lub organizacyjnych bez ponownej oceny warunków ewakuacji. Ustawienie regału, zamontowanie kraty, wykonanie przegrody lub czasowe składowanie materiałów może pozornie nie wpływać na funkcjonowanie zakładu, a jednocześnie ograniczyć szerokość przejścia, zasłonić znak lub uniemożliwić otwarcie drzwi.

Brak możliwości bezpiecznej ewakuacji może w określonych przypadkach stanowić podstawę do uznania użytkowanego budynku za zagrażający życiu ludzi. Dotyczy to między innymi znacznego zawężenia dróg i wyjść, istotnego przekroczenia dopuszczalnych długości przejść lub dojść, braku wymaganego zabezpieczenia przed zadymieniem albo braku wymaganego oświetlenia awaryjnego.

Warunki ewakuacji nie są elementem ocenianym wyłącznie podczas odbioru budynku lub kontroli Państwowej Straży Pożarnej. Wymagają stałego nadzoru, ponieważ każda zmiana liczby użytkowników, organizacji pracy, procesu technologicznego, układu wyposażenia lub sposobu składowania może wpływać na możliwość szybkiego i bezpiecznego opuszczenia obiektu.

Tagi / powiązane hasła: warunki ewakuacji, ewakuacja, droga ewakuacyjna, wyjście ewakuacyjne, przejście ewakuacyjne, dojście ewakuacyjne, próbna ewakuacja, ochrona przeciwpożarowa, instrukcja bezpieczeństwa pożarowego, oświetlenie awaryjne, oznakowanie ewakuacyjne, miejsce zbiórki do ewakuacji

Wróć do listy

FB
x