Składowanie materiałów
Składowanie materiałów to zorganizowane rozmieszczanie i przechowywanie materiałów, surowców, wyrobów, półproduktów, narzędzi, opakowań, palet, pojemników lub odpadów w miejscach do tego przeznaczonych. W praktyce BHP dotyczy ono magazynów, hal produkcyjnych, placów składowych, zapleczy budów, warsztatów, pomieszczeń technicznych, regałów magazynowych, stref kompletacji, ramp załadunkowych oraz miejsc tymczasowego odkładania materiałów przy stanowiskach pracy.
Prawidłowe składowanie materiałów ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo pracowników, organizację transportu wewnętrznego, ochronę przeciwpożarową, ergonomię pracy i ograniczenie ryzyka uszkodzenia mienia. Nieprawidłowo ułożone materiały mogą przewrócić się, osunąć, spaść z wysokości, zablokować drogę ewakuacyjną, utrudnić dostęp do sprzętu przeciwpożarowego, spowodować potknięcie, przygniecenie, uderzenie, przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego albo doprowadzić do pożaru, wybuchu lub skażenia środowiska.
Do najczęstszych zagrożeń związanych ze składowaniem materiałów należą: spadanie ładunków z regałów, przewrócenie się stosów lub palet, przeciążenie regałów, podestów, stropów lub posadzek, uszkodzenie palet, niestabilne ustawienie pojemników, uderzenie pracownika przez przemieszczany ładunek, kolizja z wózkiem jezdniowym, potknięcie o materiały pozostawione w przejściach, przeciążenie kręgosłupa podczas ręcznego przenoszenia, skaleczenia o ostre krawędzie, narażenie na pyły, kontakt z substancjami chemicznymi, rozlanie cieczy, samozapłon materiałów, niekontrolowane reakcje chemiczne oraz utrudnienie ewakuacji.
Miejsca składowania powinny być wyznaczone, oznakowane i dostosowane do rodzaju materiałów. Nie należy składować materiałów przypadkowo, w przejściach, przy wyjściach ewakuacyjnych, przed hydrantami, gaśnicami, rozdzielnicami elektrycznymi, przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu, bramami, drzwiami technicznymi ani w miejscach ograniczających widoczność podczas ruchu wózków lub pieszych. W zakładzie pracy powinno być jasne, gdzie można odkładać określone materiały, jaka jest dopuszczalna wysokość składowania, jakie są dopuszczalne obciążenia i kto odpowiada za kontrolę porządku w danej strefie.
Pracodawca powinien określić dla każdego rodzaju materiału miejsce, sposób i dopuszczalną wysokość składowania. Dotyczy to zarówno regałów, jak i składowania luzem, w stosach, na paletach, w kontenerach, beczkach, workach, skrzyniach, koszach, pojemnikach IBC, big-bagach czy na placach zewnętrznych. Materiały należy składować w sposób stabilny, z uwzględnieniem ich masy, wymiarów, kształtu, środka ciężkości, podatności na uszkodzenie, możliwości stoczenia się, osunięcia, zawilgocenia, reakcji z innymi materiałami oraz zagrożeń pożarowych lub chemicznych.
Regały magazynowe powinny mieć odpowiednią nośność, stabilną konstrukcję i zabezpieczenia przed przewróceniem. Na regałach lub w ich pobliżu powinny znajdować się czytelne informacje o dopuszczalnym obciążeniu. Ciężkie materiały, przedmioty łatwo tłukące się oraz substancje lub mieszaniny niebezpieczne powinny być składowane na niższych poziomach, aby ograniczyć skutki ewentualnego upadku i ułatwić bezpieczne zdejmowanie. Niedopuszczalne jest wspinanie się po regałach, stosowanie uszkodzonych palet, przeciążanie półek albo odkładanie materiałów w sposób wystający poza obrys regału, jeżeli stwarza to zagrożenie potrącenia lub spadnięcia ładunku.
Przy składowaniu na paletach należy zwracać uwagę na ich stan techniczny, nośność, równomierne rozłożenie ładunku i zabezpieczenie przed przesunięciem. Palety uszkodzone, pęknięte, niestabilne, z wystającymi gwoździami lub połamanymi elementami nie powinny być używane do składowania. Ładunki powinny być układane równo, bez nadmiernego wychylenia, a w razie potrzeby zabezpieczone folią, taśmą, opaskami, przekładkami, narożnikami lub innymi środkami stabilizującymi. Szczególną ostrożność należy zachować przy składowaniu materiałów cylindrycznych, rur, prętów, profili, arkuszy blach, płyt, beczek i worków, ponieważ mogą się stoczyć, rozsypać albo osunąć.
Przy składowaniu materiałów w stosach należy zapewnić ich stateczność. Stosy powinny być układane na równym i wytrzymałym podłożu, w sposób zapobiegający przewróceniu lub rozsunięciu się materiałów. Wysokość stosu musi być dostosowana do rodzaju materiału, sposobu układania, warunków otoczenia i możliwości bezpiecznego pobierania. Materiały długie, takie jak rury, drewno, pręty lub profile, należy zabezpieczać przed stoczeniem się za pomocą klinów, ograniczników, stojaków lub przegród. Materiały sypkie i pylące powinny być składowane tak, aby ograniczyć pylenie, rozsypywanie i zagrożenie poślizgnięcia.
W ocenie ryzyka zawodowego należy uwzględnić sposób składowania materiałów, rodzaj używanych regałów, środki transportu wewnętrznego, ręczne prace transportowe, masę i gabaryty ładunków, pracę na wysokości przy pobieraniu materiałów, możliwość spadania przedmiotów, ruch wózków jezdniowych, stan nawierzchni, oświetlenie, widoczność, hałas, pyły, chemikalia, zagrożenia pożarowe oraz kontakt pracowników z ostrymi, gorącymi, zimnymi, śliskimi lub niestabilnymi elementami. Ocena ryzyka powinna wskazywać konkretne działania profilaktyczne, np. ograniczenie wysokości składowania, zastosowanie odbojników, oznakowanie ciągów komunikacyjnych, kontrolę palet, szkolenie operatorów wózków, używanie rękawic ochronnych i organizację bezpiecznego pobierania materiałów.
Ważnym elementem bezpiecznego składowania jest organizacja dróg transportowych i przejść dla pieszych. Odstępy między regałami powinny umożliwiać bezpieczne operowanie stosowanymi środkami transportu, np. wózkami jezdniowymi, paletowymi lub platformowymi. Drogi transportowe powinny być oznakowane, utrzymywane w czystości, wolne od przeszkód i dostosowane do gabarytów ładunków. W miejscach krzyżowania ruchu pieszego i transportowego warto stosować lustra, oznakowanie poziome, bariery, ograniczenia prędkości, sygnalizację, strefy wyłączone z ruchu oraz zasady pierwszeństwa.
Przy ręcznym układaniu i pobieraniu materiałów należy ograniczać nadmierny wysiłek fizyczny. Pracodawca powinien stosować rozwiązania zmniejszające obciążenie pracowników, takie jak wózki, podnośniki, manipulatory, stoły podnoszone, chwytaki, rolki, przenośniki, podesty robocze lub organizację pracy zespołowej. Materiały najczęściej używane powinny być umieszczane na wysokości ułatwiającej pobieranie, bez konieczności nadmiernego schylania się, skręcania tułowia lub sięgania wysoko ponad barki. Pracownicy powinni być przeszkoleni z zasad ręcznych prac transportowych i bezpiecznego podnoszenia ładunków.
Składowanie materiałów chemicznych wymaga dodatkowych zasad. Substancje i mieszaniny chemiczne powinny być przechowywane zgodnie z kartami charakterystyki, oznakowaniem CLP, piktogramami zagrożenia i zasadami segregacji. Nie należy przechowywać razem materiałów niekompatybilnych, np. kwasów i zasad, utleniaczy i materiałów palnych, substancji reagujących z wodą oraz produktów, które mogą tworzyć niebezpieczne reakcje. W magazynach chemicznych należy zapewnić wentylację, oznakowanie, dostęp do sorbentów, wanien wychwytowych, środków neutralizujących, prysznica bezpieczeństwa lub płuczki do oczu, jeżeli wynika to z oceny ryzyka i kart charakterystyki.
Pod względem ochrony przeciwpożarowej szczególną uwagę należy zwrócić na materiały palne, ciecze łatwopalne, gazy palne, aerozole, pyły palne, materiały samonagrzewające się, akumulatory, odpady, opakowania kartonowe, tworzywa sztuczne, drewno, tekstylia, farby, lakiery, rozpuszczalniki i materiały niebezpieczne pożarowo. Należy ograniczać ilość materiałów palnych przy stanowiskach pracy, zapewnić właściwe odległości od źródeł ciepła, instalacji elektrycznych i urządzeń grzewczych, nie blokować dróg ewakuacyjnych oraz utrzymywać dostęp do gaśnic, hydrantów, wyłączników prądu i urządzeń przeciwpożarowych. Miejsca składowania materiałów niebezpiecznych pożarowo powinny być szczególnie oznakowane i objęte instrukcją bezpieczeństwa pożarowego, jeżeli jest wymagana dla obiektu.
Na placach składowych należy uwzględnić warunki atmosferyczne, odwodnienie, nośność i równość podłoża, oświetlenie, zabezpieczenie przed dostępem osób nieuprawnionych, organizację ruchu pojazdów oraz ryzyko przewrócenia materiałów pod wpływem wiatru. Materiały składowane na zewnątrz powinny być zabezpieczone przed osunięciem, stoczeniem, zawilgoceniem, korozją, zamarzaniem lub uszkodzeniem. W przypadku materiałów wielkogabarytowych należy określić bezpieczny sposób rozładunku, podnoszenia, podwieszania, transportu i układania.
Pracodawca powinien opracować instrukcje dotyczące składowania i magazynowania materiałów, jeżeli rodzaj działalności tego wymaga. Instrukcje powinny określać miejsca składowania, dopuszczalne obciążenia, maksymalne wysokości, sposób układania, zasady segregacji, wymagane środki ochrony indywidualnej, sposób korzystania z regałów i urządzeń transportowych, zasady kontroli palet, postępowanie z materiałami uszkodzonymi, procedury awaryjne oraz obowiązki osób odpowiedzialnych za nadzór. Instrukcje powinny być zrozumiałe dla pracowników i dostępne w miejscach, gdzie są faktycznie potrzebne.
Środki ochrony indywidualnej należy dobierać do rodzaju materiałów i wykonywanych czynności. Przy składowaniu i przenoszeniu materiałów mogą być wymagane rękawice ochronne, obuwie ochronne z podnoskiem, odzież robocza lub ochronna, okulary ochronne, ochrona twarzy, hełm ochronny, ochronniki słuchu, maski przeciwpyłowe lub półmaski filtrujące. ŚOI nie powinny jednak zastępować właściwej organizacji składowania, sprawnych regałów, stabilnych palet, odpowiednich dróg transportowych i skutecznego nadzoru.
Pracownicy powinni składować materiały wyłącznie w wyznaczonych miejscach, przestrzegać dopuszczalnych wysokości i obciążeń, nie przeciążać regałów, nie używać uszkodzonych palet, nie zastawiać przejść i dróg ewakuacyjnych, nie zdejmować ciężkich ładunków w sposób niekontrolowany, nie wspinać się po regałach oraz zgłaszać przełożonemu uszkodzenia regałów, odbojników, palet, pojemników i nawierzchni. Powinni także stosować wymagane środki ochrony indywidualnej, korzystać z urządzeń pomocniczych i nie podejmować ręcznego przenoszenia ładunków, jeżeli przekracza to ich możliwości lub stwarza ryzyko urazu.
Kontrole składowania powinny obejmować stan regałów, nośność i oznakowanie, stabilność ładunków, stan palet, porządek w przejściach, dostęp do sprzętu przeciwpożarowego, oznakowanie materiałów chemicznych, stan podłóg i placów, oświetlenie, organizację ruchu oraz przestrzeganie zasad przez pracowników. W przypadku stwierdzenia uszkodzenia regału, odkształcenia słupa, naruszenia belki, pęknięcia posadzki, niestabilnego stosu lub uszkodzonej palety należy niezwłocznie ograniczyć dostęp do zagrożonej strefy, zabezpieczyć ładunek i podjąć działania naprawcze.
W sytuacjach awaryjnych, takich jak przewrócenie się regału, osunięcie stosu, rozlanie substancji chemicznej, pożar, uszkodzenie opakowania, wyciek z beczki lub przygniecenie pracownika, należy wstrzymać pracę w zagrożonej strefie, zabezpieczyć miejsce zdarzenia, udzielić pierwszej pomocy, powiadomić przełożonego i odpowiednie służby, a następnie postępować zgodnie z instrukcją awaryjną, kartą charakterystyki lub instrukcją bezpieczeństwa pożarowego. Po zdarzeniu należy przeanalizować przyczyny i zaktualizować ocenę ryzyka, instrukcje oraz organizację składowania, jeżeli jest to konieczne.
Dokumentacja związana ze składowaniem materiałów może obejmować ocenę ryzyka zawodowego, instrukcje magazynowania, instrukcje BHP, instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, karty charakterystyki substancji chemicznych, wykaz materiałów niebezpiecznych, dokumentację przeglądów regałów, protokoły pomiarów środowiska pracy, dokumentację szkoleń, uprawnienia operatorów wózków jezdniowych, procedury transportu wewnętrznego oraz zapisy kontroli porządku i stanu technicznego wyposażenia magazynowego.
Bezpieczne składowanie materiałów wymaga połączenia zasad technicznych, organizacyjnych i pracowniczych. Najważniejsze jest, aby materiały były przechowywane w miejscach do tego przeznaczonych, w sposób stabilny, oznakowany, zgodny z ich właściwościami i niepowodujący zagrożenia dla ludzi, budynku, środowiska oraz procesu pracy.
Tagi / powiązane hasła: składowanie materiałów, magazynowanie materiałów, BHP w magazynie, regały magazynowe, dopuszczalne obciążenie regałów, dopuszczalne obciążenie stropu, palety, transport wewnętrzny, drogi transportowe, ręczne prace transportowe, ocena ryzyka zawodowego, instrukcja magazynowania, materiały niebezpieczne pożarowo, substancje chemiczne, karta charakterystyki, składowanie na placu, stabilność ładunku, zabezpieczenie ładunku, ochrona przeciwpożarowa, wózki jezdniowe, środki ochrony indywidualnej, porządek na stanowisku pracy