Materiały sypkie
Materiały sypkie to materiały występujące w postaci ziaren, granulek, proszków, pyłów, kruszyw, pelletu, granulatów, nasion, płatków, drobnych odpadów lub innych cząstek, które mogą być przesypywane, zsypywane, ładowane, transportowane luzem albo magazynowane w workach, big-bagach, silosach, zbiornikach, kontenerach, lejach, zasobnikach, hałdach i zwałach. W praktyce BHP do materiałów sypkich zalicza się między innymi piasek, żwir, kruszywa, cement, wapno, gips, mąkę, cukier, zboża, pasze, nawozy, sól, granulat tworzyw sztucznych, pellet, pył drzewny, trociny, popiół, węgiel, koks, proszki chemiczne, pigmenty, farby proszkowe, pyły metali, materiały mineralne, ziemię, odpady sypkie i materiały technologiczne używane w produkcji.
Materiały sypkie są istotne z punktu widzenia BHP, ponieważ podczas ich składowania, przemieszczania i przesypywania mogą powodować wiele różnych zagrożeń. Najczęstsze z nich to zasypanie pracownika, obsunięcie hałdy, upadek do silosu lub zbiornika, pochwycenie przez przenośnik, zapylenie, narażenie na pyły szkodliwe, pożar, wybuch pyłu, samozapalenie, poślizgnięcie na rozsypanym materiale, przeciążenia przy ręcznym przenoszeniu worków, uderzenie przez spadający ładunek, awaria big-baga, kontakt z substancją żrącą lub drażniącą oraz ryzyko związane z transportem wewnętrznym.
Nie każdy materiał sypki jest tak samo niebezpieczny. Ryzyko zależy od rodzaju materiału, jego masy, wilgotności, granulacji, kąta zsypu naturalnego, zdolności do pylenia, właściwości chemicznych, palności, podatności na samozagrzewanie, możliwości tworzenia atmosfery wybuchowej, sposobu składowania, wysokości hałdy, rodzaju opakowania, sposobu rozładunku i częstotliwości pracy. Inne zagrożenia stwarza suchy cement, inne mokry piasek, inne pył mąki, inne pellet drzewny, a jeszcze inne proszek chemiczny lub granulat tworzywa sztucznego.
Podstawową cechą materiałów sypkich jest możliwość przemieszczania się pod wpływem grawitacji. Materiał może się osuwać, tworzyć lej zsypowy, zapadać pod stopami, tworzyć mosty i nawisy, blokować wylot zbiornika albo gwałtownie ruszyć po udrożnieniu. Z tego powodu praca przy hałdach, zwałach, silosach, zasobnikach, lejach i zbiornikach wymaga szczególnej ostrożności. Materiał sypki może wyglądać stabilnie, ale po wejściu pracownika na jego powierzchnię może dojść do zapadnięcia, zasypania lub wciągnięcia w głąb materiału.
Jednym z najpoważniejszych zagrożeń jest zasypanie pracownika. Może do niego dojść podczas wejścia na hałdę, do silosu, zbiornika, wagonu, zasobnika, kontenera lub naczepy z materiałem sypkim. Zasypanie może nastąpić bardzo szybko, zwłaszcza przy materiale drobnym, suchym lub swobodnie zsypującym się. Nawet częściowe zasypanie nóg może uniemożliwić samodzielne wydostanie się, a zasypanie klatki piersiowej ogranicza oddychanie. W przypadku zboża, piasku, pyłu, granulatów i podobnych materiałów pracownik może zostać unieruchomiony w ciągu kilku sekund.
Wchodzenie na zwały materiałów sypkich grożących zasypaniem powinno być traktowane jako sytuacja wyjątkowa. Jeżeli taka czynność jest konieczna, należy zastosować pomosty, urządzenia zapewniające bezpieczeństwo, asekurację drugiej osoby, odpowiedni nadzór oraz procedurę pracy. Nie powinno się wchodzić na hałdę tylko po to, aby ją wyrównać, udrożnić materiał, pobrać próbkę albo skrócić drogę przejścia. Wejście na niestabilny materiał sypki bez zabezpieczeń jest jedną z najbardziej niebezpiecznych praktyk.
Materiały sypkie składowane luzem powinny być układane z uwzględnieniem kąta zsypu naturalnego. Kąt ten wpływa na kształt hałdy, jej stabilność oraz konieczność pozostawienia przejść i przejazdów wokół zwału. Jeżeli materiał zostanie usypany zbyt wysoko, zbyt stromo albo zbyt blisko drogi komunikacyjnej, ściany, regału, maszyny lub stanowiska pracy, może dojść do osunięcia i zasypania pracownika albo zablokowania przejścia. Powierzchnia składowa powinna umożliwiać bezpieczny dostęp, transport i prace porządkowe.
Zapory, przegrody, ściany oporowe i obudowy stosowane przy materiałach sypkich powinny mieć wytrzymałość odpowiednią do parcia składowanego materiału. Materiał sypki może wywierać znaczne obciążenia na ściany zbiorników, boksów, silosów, przegród i kontenerów. Niedoszacowanie obciążenia może doprowadzić do uszkodzenia konstrukcji, rozsypania materiału, przewrócenia przegrody lub nagłego wypływu materiału. Nie należy budować prowizorycznych zapór z przypadkowych płyt, palet, desek lub elementów, które nie są przeznaczone do takiego obciążenia.
Materiały sypkie mogą pylić podczas rozładunku, przesypywania, mieszania, pakowania, czyszczenia i transportu. Pylenie jest szczególnie istotne przy cementach, wapnie, gipsie, mące, paszach, zbożach, pyłach drewna, farbach proszkowych, pigmentach, proszkach chemicznych, popiołach, pyłach mineralnych i pyłach metali. Pył może podrażniać oczy, skórę i drogi oddechowe, powodować choroby zawodowe, alergie, astmę, pylice, działanie toksyczne lub rakotwórcze, a przy pyłach palnych także pożar i wybuch.
Miejsca przeładunku materiałów sypkich powinny być w miarę możliwości obudowane i połączone z odciągami pyłu w miejscu jego powstawania. Dotyczy to zwłaszcza zsypów, przesypów, stacji rozładunku worków, punktów napełniania big-bagów, mieszalników, przesiewaczy, zasobników i przenośników. Odpylanie powinno działać przy źródle emisji, a nie dopiero wtedy, gdy pył rozprzestrzeni się po hali. Odciąg, filtr lub instalacja odpylająca powinny być sprawne, drożne, szczelne i regularnie kontrolowane.
Materiały sypkie mogą tworzyć atmosferę wybuchową, jeżeli są palne i występują w postaci drobnego pyłu. Dotyczy to między innymi pyłu zbożowego, mąki, cukru, pasz, kakao, przypraw, pyłu drewna, pyłu węgla, tworzyw sztucznych, farb proszkowych, aluminium, magnezu i niektórych innych metali. Wybuch pyłu może nastąpić w silosie, filtrze, przenośniku, młynie, mieszalniku, elewatorze kubełkowym, instalacji odpylającej albo pomieszczeniu, w którym zalega warstwa pyłu. Nagromadzony pył na powierzchniach może zostać wtórnie wzniecony i zwiększyć skutki wybuchu.
Jeżeli materiał sypki może tworzyć atmosferę wybuchową, pracodawca powinien ocenić ryzyko wybuchu. Może być konieczne wyznaczenie stref zagrożenia wybuchem, dobór urządzeń w odpowiednim wykonaniu, uziemienie, połączenia wyrównawcze, ograniczenie elektrostatyki, eliminacja źródeł zapłonu, stosowanie urządzeń odpylających, zabezpieczeń przeciwwybuchowych, klap odciążających, izolacji wybuchu i procedur czyszczenia. Pył palny nie powinien być traktowany wyłącznie jako zabrudzenie stanowiska, ale jako realne zagrożenie procesowe.
Elektryczność statyczna jest częstym zagrożeniem przy materiałach sypkich. Ładunki elektrostatyczne mogą powstawać podczas pneumatycznego transportu, przesypywania, mieszania, przesiewania, pakowania, rozładunku big-bagów, przepływu materiału przez przewody i pracy z tworzywami sztucznymi. Przy materiałach palnych należy stosować uziemienie, połączenia wyrównawcze, przewody i pojemniki przeznaczone do takich procesów, odzież oraz obuwie ograniczające elektryzowanie, a także kontrolę szybkości przesypywania i warunków wilgotności, jeżeli ma to znaczenie technologiczne.
Niektóre materiały sypkie mogą być skłonne do samozagrzewania lub samozapalenia. Dotyczy to między innymi węgla, biomasy, niektórych pyłów organicznych, wilgotnych materiałów roślinnych, odpadów, trocin, pasz, siana, zboża, pelletu albo materiałów zanieczyszczonych olejami. Przy takich materiałach należy ograniczać wysokość składowania, kontrolować temperaturę, wilgotność, wentylację, czas składowania i możliwość przegrzewania. Hałdy lub zwały materiałów skłonnych do samozapalenia nie powinny być pozostawiane bez nadzoru.
Silosy, zbiorniki i zasobniki na materiały sypkie wymagają szczególnych zasad bezpieczeństwa. Zagrożenia obejmują zasypanie, uduszenie, brak tlenu, obecność gazów, pyły, wybuch, upadek z wysokości, pochwycenie przez przenośniki, pracę w przestrzeni zamkniętej, zablokowanie materiału oraz awarie mechaniczne. Wejście do silosu lub zbiornika powinno być traktowane jako praca szczególnie ryzykowna, wymagająca procedury, nadzoru, odłączenia energii, zabezpieczenia przed zasypaniem, asekuracji i sprawdzenia atmosfery, jeżeli istnieje takie zagrożenie.
Szczególnie niebezpieczne jest udrażnianie zatorów w silosach, lejach i zsypach. Materiał może tworzyć mosty, nawisy lub tunele, pod którymi znajduje się pusta przestrzeń. Pracownik wchodzący na taki materiał może nagle zapaść się i zostać zasypany. Nie wolno udrażniać materiału od środka zbiornika bez odpowiednich zabezpieczeń. W miarę możliwości należy stosować rozwiązania techniczne, takie jak wibratory, aeratory, bezpieczne luki inspekcyjne, narzędzia zewnętrzne, urządzenia rozbijające zatory i procedury eliminujące konieczność wejścia do zbiornika.
Przenośniki stosowane do transportu materiałów sypkich, takie jak przenośniki taśmowe, ślimakowe, kubełkowe, zgrzebłowe, pneumatyczne i rolkowe, powinny być zabezpieczone przed dostępem do części ruchomych. Szczególnie niebezpieczne są punkty wciągania, bębny, rolki, taśmy, ślimaki, łańcuchy, napędy, miejsca przesypu, napinacze i elementy czyszczące. Pracownik nie powinien usuwać rozsypanego materiału, regulować taśmy ani czyścić przenośnika przy pracującym napędzie, jeżeli istnieje ryzyko pochwycenia.
Przy przenośnikach taśmowych ważne są osłony, wyłączniki awaryjne, linki zatrzymania awaryjnego, zabezpieczenia punktów wciągania i zakaz przechodzenia pod, nad lub po taśmie w miejscach do tego nieprzeznaczonych. Materiał spadający z taśmy może uderzyć pracownika, a rozsypany materiał na posadzce może powodować poślizgnięcia i potknięcia. Przejścia nad przenośnikami powinny być wykonane jako pomosty lub kładki z balustradami, a nie jako prowizoryczne przechodzenie po konstrukcji.
Przy przenośnikach ślimakowych szczególnie niebezpieczny jest kontakt z obracającym się ślimakiem. Nawet wolno obracający się element może pochwycić odzież, rękawicę, rękę lub narzędzie i spowodować zmiażdżenie albo amputację. Pokrywy, włazy i osłony powinny być zamknięte podczas pracy, a czyszczenie lub odblokowywanie powinno być wykonywane po zatrzymaniu, odłączeniu i zabezpieczeniu napędu przed przypadkowym uruchomieniem.
Big-bagi i worki z materiałami sypkimi powinny być używane zgodnie z przeznaczeniem. Należy sprawdzać stan uchwytów, szwów, tkaniny, wkładów, zaworów, oznakowania, dopuszczalnej masy i sposobu podnoszenia. Nie wolno podnosić big-baga z uszkodzonymi uchwytami, rozerwaną tkaniną, zawilgoconym materiałem albo bez właściwego osprzętu. Podczas podnoszenia i opróżniania big-baga nikt nie powinien przebywać pod ładunkiem ani w strefie możliwego rozerwania lub gwałtownego wysypu materiału.
Opróżnianie big-bagów powinno odbywać się w wyznaczonym miejscu, z użyciem stabilnego stojaka, ramy, zawiesia, wózka lub urządzenia do rozładunku. Należy kontrolować strumień wysypu, ograniczać pylenie, stosować odciąg i nie rozcinać worka w sposób niekontrolowany, jeżeli może dojść do gwałtownego wysypania materiału. Przy materiałach niebezpiecznych chemicznie, pylących, palnych lub drażniących opróżnianie powinno być opisane w instrukcji stanowiskowej.
Ręczne przenoszenie worków z materiałami sypkimi powinno być ograniczane. Worki z cementem, nawozami, paszą, mąką, kruszywem, solą lub proszkami chemicznymi mogą być ciężkie, nieporęczne, śliskie i podatne na uszkodzenie. Pracownik może być narażony na przeciążenie kręgosłupa, poślizgnięcie, kontakt z pyłem, rozerwanie worka i nagłe rozsypanie materiału. Należy stosować wózki, podnośniki, przenośniki, manipulatory, stacje rozładunku i organizację pracy ograniczającą dźwiganie.
Magazynowanie worków i opakowań z materiałami sypkimi powinno zapewniać stabilność stosów. Worki należy układać na stabilnym podłożu, w sposób ograniczający przesuwanie, osuwanie i przewrócenie. Nie należy przekraczać dopuszczalnej wysokości składowania wynikającej z rodzaju materiału, wytrzymałości opakowania i warunków magazynu. Uszkodzone worki należy zabezpieczyć lub przepakować. Wyjmowanie worków ze środka stosu, podkopywanie stosu lub pozostawianie niestabilnych warstw może prowadzić do osunięcia i uderzenia pracownika.
Materiały sypkie w silosach i zbiornikach powinny być zabezpieczone przed niekontrolowanym wypływem. Zasuwy, klapy, zawory, podajniki, zamknięcia i elementy sterujące powinny być sprawne i chronione przed przypadkowym uruchomieniem. Przy pracach serwisowych należy uwzględnić energię zgromadzoną w materiale, możliwość nagłego wysypu i parcie materiału na zamknięcia. Nie wolno zakładać, że pusty zbiornik jest bezpieczny, jeżeli na ścianach mogą pozostawać nawisy lub osady materiału.
Materiały sypkie mogą zawierać zanieczyszczenia lub obce elementy. W kruszywach, odpadach, zbożach, paszach, trocinach, proszkach produkcyjnych albo materiałach pochodzących z rozbiórki mogą znajdować się kawałki metalu, szkła, kamieni, tworzyw, drewna, opakowań, śruby, gwoździe albo inne elementy powodujące skaleczenia, uszkodzenia maszyn i ryzyko wyrzutu. Przy sortowaniu, czyszczeniu i ręcznym pobieraniu materiału należy stosować rękawice, narzędzia pomocnicze i zasady ograniczające kontakt dłoni z nieznanym materiałem.
Materiały sypkie mogą być niebezpieczne chemicznie. Cement, wapno, nawozy, proszki czyszczące, pigmenty, środki technologiczne, popioły, pyły metali, proszki reaktywne i niektóre odpady mogą działać drażniąco, żrąco, toksycznie, uczulająco albo niebezpiecznie dla środowiska. Przy takich materiałach należy korzystać z kart charakterystyki, oznakowania, oceny ryzyka chemicznego i instrukcji BHP. Nie należy traktować proszku jako bezpiecznego tylko dlatego, że nie jest cieczą ani gazem.
Materiały sypkie mogą być niebezpieczne biologicznie. Zboża, pasze, słoma, siano, kompost, odpady organiczne, osady, trociny, biomasa i materiały zawilgocone mogą zawierać pleśnie, bakterie, toksyny biologiczne, roztocza lub alergeny. Pracownicy mogą być narażeni na kaszel, duszność, alergie, podrażnienia, gorączkę po ekspozycji na bioaerozol albo choroby układu oddechowego. W takich przypadkach ważne jest ograniczanie pylenia, wentylacja, higiena, przechowywanie w suchych warunkach i właściwa ochrona dróg oddechowych.
Materiały sypkie powinny być uwzględnione w ocenie ryzyka zawodowego. Ocena powinna wskazywać rodzaj materiału, sposób magazynowania, wysokość hałd, możliwość zasypania, pylenie, palność, zagrożenie wybuchem, sposób transportu, używane przenośniki, ręczne prace transportowe, kontakt ze skórą, narażenie na pyły, prace w silosach, udrażnianie zatorów, stosowane osłony, wentylację, odpylanie, środki ochrony indywidualnej i procedury awaryjne. Ocena nie powinna ograniczać się do ogólnego zapisu „transport materiału”.
Jeżeli materiał sypki powoduje narażenie na pył, pracodawca powinien rozważyć konieczność wykonania pomiarów środowiska pracy. Dotyczy to szczególnie pyłów, dla których ustalono wartości NDS, pyłów respirabilnych, pyłów drewna, pyłów mineralnych, cementu, krzemionki, pyłów metali, mąki, pasz, farb proszkowych i pyłów chemicznych. Wyniki pomiarów powinny być wykorzystane przy doborze odpylania, organizacji pracy, środków ochrony dróg oddechowych, badań profilaktycznych i oceny ryzyka.
Przy materiałach sypkich ważne jest zapobieganie rozsypom. Rozsypany materiał może powodować poślizgnięcia, potknięcia, pylenie, utrudnienie transportu, zanieczyszczenie innych produktów i ryzyko pożaru lub wybuchu. Należy stosować szczelne połączenia, osłony przesypów, tace, pojemniki, regularne sprzątanie, usuwanie uszkodzonych opakowań, prawidłowe ustawienie worków i kontrolę miejsc rozładunku. Rozsypany materiał powinien być usuwany na bieżąco, a przyczyna rozsypu powinna zostać usunięta.
Sprzątanie materiałów sypkich powinno być prowadzone bezpiecznie. Nie należy zamiatać na sucho dużych ilości pylącego materiału ani przedmuchiwać go sprężonym powietrzem, jeżeli powoduje to unoszenie pyłu. Lepsze są odkurzacze przemysłowe z odpowiednią filtracją, centralne systemy odkurzania, metody mokre lub mechaniczne zbieranie materiału do zamkniętych pojemników. Przy materiałach palnych należy upewnić się, że sprzęt do sprzątania jest odpowiedni do danego zagrożenia i nie stanowi źródła zapłonu.
Materiały sypkie powinny być oznakowane, jeżeli są przechowywane w pojemnikach, workach, big-bagach, silosach lub zbiornikach. Oznakowanie powinno wskazywać nazwę materiału, ewentualne zagrożenia, wymagane środki ochrony, masę, zasady składowania i informacje potrzebne do bezpiecznej obsługi. Nieopisany proszek, granulat lub odpad sypki może być przyczyną pomyłki, kontaktu z substancją niebezpieczną, zmieszania materiałów niezgodnych lub niewłaściwej reakcji w razie awarii.
Transport wewnętrzny materiałów sypkich powinien być zaplanowany. Może obejmować wózki, przenośniki, ładowarki, podajniki, transport pneumatyczny, rurociągi, taśmociągi, kontenery, big-bagi, palety, beczki, worki i zbiorniki. Trasy transportu powinny być drożne, posadzki utrzymane w czystości, opakowania zabezpieczone przed uszkodzeniem, a pracownicy powinni znać zasady reagowania na rozsypanie, wyciek, pylenie lub uszkodzenie opakowania. Transport materiałów pylących powinien w miarę możliwości odbywać się w zamkniętych pojemnikach lub systemach.
Praca przy materiałach sypkich może wymagać środków ochrony indywidualnej. Najczęściej stosuje się maski przeciwpyłowe lub półmaski z filtrami przeciwpyłowymi, okulary ochronne lub gogle, rękawice, obuwie ochronne, odzież roboczą, hełm ochronny przy ryzyku uderzenia lub pracy przy załadunku, ochronniki słuchu przy głośnych maszynach i środki ochrony skóry przy materiałach drażniących. ŚOI powinny być dobrane do rodzaju materiału i czynności, a nie wydawane według jednego uniwersalnego schematu.
Ochrona dróg oddechowych przy materiałach sypkich powinna wynikać z rodzaju pyłu i poziomu narażenia. Przy pyłach o niskiej szkodliwości i krótkiej pracy może wystarczyć niższy poziom ochrony, natomiast przy pyłach drobnych, respirabilnych, toksycznych, uczulających, krzemionkowych, metalicznych, chemicznych albo przekroczeniach NDS konieczny może być wyższy poziom ochrony. Maska powinna być dobrze dopasowana, prawidłowo zakładana i wymieniana zgodnie z instrukcją. Zarost, wilgoć, zapchany filtr i noszenie maski pod nosem znacząco obniżają skuteczność ochrony.
Ochrona oczu jest ważna przy materiałach sypkich pylących, żrących, drażniących lub transportowanych pod ciśnieniem. Pył cementu, wapna, proszków chemicznych, nawozów, popiołów, kruszyw i farb proszkowych może powodować podrażnienia lub uszkodzenia oczu. Gogle lub okulary ochronne powinny być stosowane szczególnie podczas rozładunku, przesypywania, opróżniania worków, czyszczenia i usuwania rozsypów. Przy silnym pyleniu zwykłe okulary mogą być niewystarczające, jeżeli pył dostaje się bokami.
Przy materiałach sypkich należy zwracać uwagę na ergonomię. Pracownicy często przenoszą worki, ustawiają palety, rozcinają opakowania, schylają się, pracują w pyle, obracają ciężkie pojemniki, podłączają big-bagi i wykonują powtarzalne ruchy. Należy stosować urządzenia pomocnicze, ograniczać masę jednostkową opakowań, projektować stanowiska na odpowiedniej wysokości, organizować pracę zespołową i unikać ręcznego przenoszenia tam, gdzie można zastosować środki techniczne. Ergonomia ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo, ponieważ zmęczony pracownik częściej popełnia błędy.
Materiały sypkie nie powinny blokować przejść, dróg transportowych, wyjść ewakuacyjnych, dojścia do gaśnic, hydrantów, apteczek, rozdzielnic, wyłączników awaryjnych i urządzeń sterowniczych. Nawet tymczasowo rozsypany lub ustawiony materiał może utrudnić ewakuację, przejazd wózka, dostęp do wyłącznika albo reakcję w razie awarii. Miejsca składowania powinny być wyznaczone, oznakowane i utrzymywane w porządku.
Prace przy materiałach sypkich mogą wymagać nadzoru, zwłaszcza gdy występuje ryzyko zasypania, praca w silosie, udrażnianie zbiornika, rozładunek dużych ilości, praca przy przenośnikach, pył wybuchowy, praca na wysokości albo użycie maszyn załadunkowych. Nadzór powinien kontrolować nie tylko efekt pracy, ale także przestrzeganie procedur, używanie osłon, odłączanie energii, stosowanie ŚOI, zakaz wchodzenia na hałdy i sposób sprzątania.
Instrukcja BHP dla materiałów sypkich powinna być konkretna i dopasowana do rodzaju materiału. Powinna określać zasady składowania, rozładunku, załadunku, przesypywania, dozowania, transportu, pracy przy przenośnikach, opróżniania big-bagów, sprzątania, usuwania rozsypów, stosowania odpylania, korzystania z masek, ochrony oczu, postępowania przy zatorach, zakazu wchodzenia na hałdy i procedury awaryjne. Instrukcja powinna jasno wskazywać czynności zabronione, ponieważ przy materiałach sypkich wiele wypadków wynika z pozornie drobnych skrótów.
Pracownicy powinni być przeszkoleni z zagrożeń związanych z materiałami sypkimi. Szkolenie powinno obejmować zasypanie, osuwanie hałd, pylenie, wybuch pyłu, obsługę odpylania, przenośniki, big-bagi, bezpieczne sprzątanie, ręczne prace transportowe, stosowanie ŚOI, odłączanie energii przed czyszczeniem, postępowanie przy rozsypaniu i zgłaszanie niesprawności. Pracownik powinien rozumieć, że materiał sypki nie jest tylko „towarem do przesypania”, ale źródłem konkretnych zagrożeń.
Dokumentacja dotycząca materiałów sypkich może obejmować ocenę ryzyka zawodowego, instrukcje BHP, karty charakterystyki, wyniki pomiarów pyłów, dokumentację wentylacji i odpylania, ocenę ryzyka wybuchu, dokument zabezpieczenia przed wybuchem, dokumentację przeglądów przenośników, silosów i zbiorników, dokumentację szkoleń, wykaz środków ochrony indywidualnej, procedury pracy w silosach, instrukcje transportu wewnętrznego, dokumentację magazynowania i postępowania z odpadami.
Kontrola BHP miejsc, w których występują materiały sypkie, powinna obejmować stan hałd, przejścia, stabilność składowania, stan zapór, osłony przenośników, działanie odciągów, poziom zapylenia, warstwy pyłu na powierzchniach, stan worków i big-bagów, porządek, oznakowanie, dostępność ŚOI, działanie wyłączników awaryjnych, stan silosów, procedury udrażniania, sposób sprzątania i aktualność oceny ryzyka. Warto kontrolować również zachowania pracowników, ponieważ najgroźniejsze praktyki często pojawiają się podczas pośpiechu i awarii.
W razie rozsypania materiału sypkiego należy zabezpieczyć miejsce, ograniczyć ruch osób i transportu, usunąć materiał metodą bezpieczną dla jego właściwości i zapobiec dalszemu rozsypywaniu. Jeżeli materiał pyli, jest żrący, toksyczny, palny, biologicznie zanieczyszczony albo nieznany, należy stosować odpowiednie ŚOI i procedury. Nie należy zgarniać ani zamiatać nieznanego materiału bez ustalenia, czy może on stwarzać dodatkowe zagrożenie chemiczne, biologiczne, pożarowe lub wybuchowe.
W razie zablokowania przepływu materiału w silosie, zasobniku, leju lub przenośniku nie należy podejmować działań improwizowanych. Uderzanie w zbiornik, wchodzenie do środka, wkładanie rąk do pracującego przenośnika, otwieranie pokryw przy napędzie albo próba ręcznego przebicia zatoru mogą doprowadzić do zasypania, pochwycenia albo gwałtownego wyrzutu materiału. Zator powinien być usuwany zgodnie z instrukcją, po zatrzymaniu i zabezpieczeniu urządzenia oraz z zastosowaniem narzędzi i nadzoru.
Najczęstsze błędy przy materiałach sypkich to składowanie bez uwzględnienia kąta zsypu, wchodzenie na hałdy bez zabezpieczeń, brak zapór lub ich niewystarczająca wytrzymałość, brak odpylania, praca przy wyłączonym odciągu, przedmuchiwanie pyłu sprężonym powietrzem, usuwanie zatorów ręką, czyszczenie przenośnika podczas pracy, uszkodzone big-bagi, brak oznakowania pojemników, nadmierna wysokość stosów, blokowanie przejść, brak pomiarów pyłu, brak oceny ATEX i traktowanie pyłu jako zwykłego brudu.
Materiały sypkie wymagają przemyślanej organizacji magazynowania, transportu i pracy. Bezpieczeństwo opiera się na stabilnym składowaniu, uwzględnieniu kąta zsypu, ochronie przed zasypaniem, sprawnych osłonach przenośników, skutecznym odpylaniu, ograniczaniu rozsypów, bezpiecznym opróżnianiu worków i big-bagów, pomiarach pyłów, ocenie ryzyka, ochronie dróg oddechowych i oczu, kontroli zagrożenia wybuchem oraz szkoleniu pracowników. W dobrze zorganizowanym zakładzie materiał sypki jest traktowany nie tylko jako ładunek, ale jako źródło zagrożeń mechanicznych, pyłowych, pożarowych, wybuchowych i ergonomicznych.
Tagi / powiązane hasła: materiały sypkie, magazynowanie materiałów sypkich, składowanie materiałów sypkich, transport materiałów sypkich, hałdy i zwały, kąt zsypu naturalnego, zasypanie pracownika, silos, zbiornik, zasobnik, big-bag, przenośnik taśmowy, przenośnik ślimakowy, przesypywanie materiałów, pylenie, materiały pylące, pyły w pracy, odpylanie, wentylacja miejscowa, pyły palne, wybuch pyłu, ATEX, ocena ryzyka zawodowego, ocena ryzyka chemicznego, maska przeciwpyłowa, FFP2, FFP3, instrukcja BHP