Zarządzanie ryzykiem zawodowym

Zarządzanie ryzykiem zawodowym to ciągły proces rozpoznawania zagrożeń związanych z pracą, oceniania możliwości wystąpienia wypadku lub pogorszenia zdrowia, wdrażania zabezpieczeń oraz sprawdzania ich skuteczności. Nie ogranicza się do sporządzenia karty oceny ryzyka. Jego celem jest rzeczywiste ograniczenie ryzyka do poziomu dopuszczalnego i utrzymywanie bezpiecznych warunków pracy.

Za organizację tego procesu odpowiada pracodawca. W jego realizacji powinni uczestniczyć również pracownicy, osoby kierujące pracownikami, służba BHP oraz – zależnie od rodzaju zagrożeń – specjaliści techniczni, lekarz medycyny pracy lub laboratoria wykonujące badania środowiska pracy.

Etapy zarządzania ryzykiem

Prawidłowy proces powinien obejmować:

• określenie stanowisk, czynności i grup pracowników objętych oceną,
• zebranie informacji o pracy, maszynach, materiałach, warunkach środowiska i organizacji,
• identyfikację źródeł zagrożeń oraz osób mogących być narażonymi,
• ustalenie możliwych zdarzeń i skutków zdrowotnych,
• oszacowanie prawdopodobieństwa i ciężkości następstw,
• określenie poziomu i dopuszczalności ryzyka,
• zaplanowanie oraz wdrożenie środków profilaktycznych,
• ponowne oszacowanie ryzyka po zastosowaniu zabezpieczeń,
• monitorowanie warunków pracy i aktualizowanie oceny.

Należy uwzględniać nie tylko zwykłe czynności produkcyjne, lecz także konserwację, czyszczenie, usuwanie awarii, transport, prace porządkowe, rozruchy, postoje i zadania wykonywane sporadycznie.

Identyfikacja i ocena zagrożeń

Identyfikacja powinna obejmować czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe. Zagrożenia mogą wynikać m.in. z ruchomych części maszyn, pracy na wysokości, energii elektrycznej, substancji chemicznych, pyłów, hałasu, drgań mechanicznych, czynników biologicznych, obciążenia fizycznego, niewłaściwej ergonomii i czynników psychospołecznych.

Podczas oceny należy uwzględnić:

• częstotliwość i czas narażenia,
• liczbę osób narażonych,
• rzeczywisty sposób wykonywania pracy,
• wyniki badań i pomiarów środowiska pracy,
• instrukcje producentów oraz karty charakterystyki,
• wypadki, choroby zawodowe i zdarzenia potencjalnie wypadkowe,
• istniejące środki ochrony i ich faktyczną skuteczność,
• pracowników szczególnie wrażliwych, w tym młodocianych, kobiety w ciąży i osoby z niepełnosprawnościami.

Przyjęta metoda szacowania powinna być dostosowana do rodzaju pracy i konsekwentnie stosowana. Sama wartość liczbowa nie może zastępować opisu zagrożenia, jego źródła, możliwych skutków i wymaganych działań.

Ograniczanie ryzyka

Środki profilaktyczne należy dobierać zgodnie z hierarchią ochrony. W pierwszej kolejności powinno się:

• wyeliminować zagrożenie lub niebezpieczną czynność,
• zastąpić materiał, technologię albo urządzenie rozwiązaniem bezpieczniejszym,
• zastosować osłony, hermetyzację, wentylację, automatyzację i inne środki ochrony zbiorowej,
• zmienić organizację pracy, ograniczyć czas i liczbę osób narażonych oraz wprowadzić nadzór,
• opracować instrukcje, procedury awaryjne i zapewnić szkolenia,
• zastosować właściwie dobrane środki ochrony indywidualnej.

Każde działanie powinno mieć wyznaczoną osobę odpowiedzialną, termin wykonania i sposób sprawdzenia skuteczności. Zabezpieczenie nie może tworzyć nowego zagrożenia ani przenosić ryzyka na innych pracowników.

Monitorowanie i aktualizacja

Zarządzanie ryzykiem nie kończy się po podpisaniu dokumentacji. Pracodawca powinien kontrolować realizację działań, stan techniczny zabezpieczeń, sposób wykonywania pracy i przestrzeganie ustalonych procedur.

Oceny nie aktualizuje się wyłącznie według jednego, ustawowego terminu dla wszystkich stanowisk. Ponowna analiza jest potrzebna szczególnie:

• po zmianie maszyny, technologii, substancji lub organizacji pracy,
• po utworzeniu nowego stanowiska albo wprowadzeniu nowych czynności,
• po wypadku, zdarzeniu potencjalnie wypadkowym lub rozpoznaniu choroby zawodowej,
• po zmianie przepisów, wartości dopuszczalnych albo wyników badań i pomiarów,
• po stwierdzeniu nieskuteczności dotychczasowych zabezpieczeń,
• gdy informacje wykorzystane w poprzedniej ocenie straciły aktualność.

Dokumentacja i informowanie pracowników

Dokumentacja powinna opisywać oceniane stanowisko, zadania, maszyny, materiały, zagrożenia, osoby narażone, stosowane zabezpieczenia, wyniki oceny oraz niezbędne działania profilaktyczne. Powinna również wskazywać datę i osoby uczestniczące w ocenie.

Pracownik musi zostać poinformowany o ryzyku związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Informacja powinna być zrozumiała i odnosić się do rzeczywistych czynności. Udział pracowników w ocenie ułatwia wykrycie zagrożeń niewidocznych podczas krótkiej kontroli stanowiska.

Tagi / powiązane hasła: ocena ryzyka zawodowego, identyfikacja zagrożeń, środki profilaktyczne, dokumentacja BHP

Wróć do listy