Zatrucie zawodowe
Zatrucie zawodowe to ostre lub przewlekłe zaburzenie stanu zdrowia spowodowane działaniem substancji chemicznej występującej podczas wykonywania pracy. Do organizmu może ona dostać się przez drogi oddechowe, skórę, oczy, przewód pokarmowy albo uszkodzone tkanki.
O zatruciu zawodowym decyduje związek między stanem zdrowia a narażeniem występującym w środowisku pracy. Sama obecność substancji chemicznej lub rozpoznanie zatrucia nie wystarcza do formalnego stwierdzenia choroby zawodowej.
Rodzaje i źródła zatruć
Zatrucie ostre powstaje najczęściej po krótkotrwałym narażeniu na dużą dawkę substancji, np. podczas wycieku, awarii instalacji, wejścia do niebezpiecznej przestrzeni, niekontrolowanego mieszania chemikaliów lub niewłaściwego użycia środka ochrony układu oddechowego.
Zatrucie przewlekłe rozwija się w wyniku wielokrotnego lub długotrwałego narażenia, niekiedy na stężenia, które nie powodują natychmiastowych objawów.
Źródłami zagrożenia mogą być:
- gazy, pary, dymy, mgły, aerozole i pyły,
- rozpuszczalniki, paliwa, środki czyszczące i preparaty technologiczne,
- metale i ich związki, pestycydy oraz produkty spalania,
- nieszczelne instalacje, zbiorniki, rurociągi i urządzenia procesowe,
- niewłaściwe magazynowanie, przelewanie i mieszanie substancji,
- nieskuteczna wentylacja albo brak hermetyzacji procesu.
Objawy i skutki zdrowotne
Objawy zależą od właściwości substancji, dawki, drogi wchłaniania, czasu narażenia i stanu zdrowia pracownika. Mogą wystąpić natychmiast albo ujawnić się po pewnym czasie.
Możliwe skutki obejmują:
- ból i zawroty głowy, nudności, osłabienie oraz zaburzenia równowagi,
- kaszel, duszność, podrażnienie dróg oddechowych i obrzęk płuc,
- podrażnienia, oparzenia i uszkodzenia skóry lub oczu,
- zaburzenia świadomości, drgawki i utratę przytomności,
- uszkodzenie układu nerwowego, wątroby, nerek, płuc lub krwi,
- zaburzenia rozrodczości, nowotwory albo trwałe następstwa neurologiczne.
Brak zapachu lub widocznego zanieczyszczenia nie potwierdza bezpiecznej atmosfery. Niektóre substancje są niewyczuwalne albo powodują szybkie osłabienie zmysłu węchu.
Postępowanie przy ostrym zatruciu
Najpierw należy zabezpieczyć ratownika. Nie wolno wchodzić do skażonej strefy bez rozpoznania zagrożenia i właściwego sprzętu ochronnego.
Po stwierdzeniu zatrucia należy:
- przerwać pracę, ostrzec inne osoby i uruchomić procedurę alarmową,
- wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999,
- wyprowadzić poszkodowanego ze strefy wyłącznie wtedy, gdy jest to bezpieczne,
- kontrolować przytomność i oddech, a przy braku prawidłowego oddechu rozpocząć RKO,
- postępować zgodnie z sekcją 4 karty charakterystyki,
- przygotować nazwę substancji, etykietę, opakowanie i kartę charakterystyki dla ratowników,
- nie wywoływać wymiotów ani nie podawać środków neutralizujących bez zalecenia medycznego.
Po zdarzeniu należy zabezpieczyć miejsce, ustalić źródło narażenia i ocenić stan innych osób, które mogły przebywać w skażonej strefie.
Zatrucie jako choroba zawodowa
Ostre albo przewlekłe zatrucia substancjami chemicznymi oraz ich następstwa znajdują się w wykazie chorób zawodowych. Stwierdzenie choroby wymaga potwierdzenia, że zatrucie zostało spowodowane narażeniem zawodowym.
Postępowanie obejmuje:
- zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej,
- ocenę przebiegu zatrudnienia i narażenia chemicznego,
- sporządzenie karty oceny narażenia zawodowego,
- badanie w uprawnionej jednostce orzeczniczej,
- wydanie orzeczenia lekarskiego,
- wydanie decyzji przez właściwego inspektora sanitarnego.
Nagłe zatrucie może także wymagać przeprowadzenia postępowania powypadkowego, jeżeli spełnia definicję wypadku przy pracy.
Zapobieganie zatruciom zawodowym
Pracodawca powinien rozpoznać czynniki chemiczne, ocenić ryzyko, zapewnić aktualne karty charakterystyki oraz wykonywać wymagane badania i pomiary środowiska pracy.
Profilaktyka powinna obejmować:
- eliminowanie lub zastępowanie niebezpiecznych substancji,
- hermetyzację procesów i stosowanie odciągów miejscowych,
- ograniczanie liczby osób i czasu narażenia,
- właściwe oznakowanie i magazynowanie produktów,
- przygotowanie procedur awaryjnych i wyposażenia ratunkowego,
- dobór środków ochrony do rzeczywistych dróg narażenia,
- szkolenie pracowników i kontrolowanie sposobu wykonywania pracy,
- analizowanie zatruć, awarii i zdarzeń potencjalnie wypadkowych.
Tagi / powiązane hasła: zatrucie w pracy, choroba zawodowa, czynniki chemiczne, narażenie zawodowe