Zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne to czynniki związane ze sposobem projektowania, organizowania i zarządzania pracą oraz z relacjami społecznymi, które mogą wywoływać przewlekły stres, obniżać dobrostan i zwiększać ryzyko błędów lub wypadków. Nie wynikają wyłącznie z indywidualnej odporności pracownika, lecz przede wszystkim z warunków, wymagań i organizacji pracy.

Mogą występować w każdej branży, szczególnie tam, gdzie praca wiąże się z dużą odpowiedzialnością, presją czasu, kontaktem z klientami, przemocą, pracą zmianową, izolacją albo częstymi zmianami organizacyjnymi.

Najczęstsze źródła zagrożeń

Do zagrożeń psychospołecznych należą:

  • nadmierna ilość zadań, zbyt szybkie tempo i nierealne terminy,
  • niedociążenie, monotonia i brak poczucia sensu wykonywanej pracy,
  • niejasny zakres obowiązków lub sprzeczne polecenia,
  • mały wpływ pracownika na sposób, kolejność i tempo wykonywania zadań,
  • brak wsparcia przełożonych i współpracowników,
  • konflikty, niewłaściwa komunikacja i niesprawiedliwe traktowanie,
  • mobbing, dyskryminacja, molestowanie i inne formy przemocy psychicznej,
  • agresja słowna lub fizyczna ze strony klientów, pacjentów albo innych osób,
  • niepewność zatrudnienia, częste reorganizacje i brak informacji o zmianach,
  • praca zmianowa, nocna, zdalna w izolacji lub utrudniająca odpoczynek,
  • brak równowagi między pracą a życiem prywatnym,
  • odpowiedzialność za zdrowie, życie, mienie albo bezpieczeństwo innych osób.

Pojedynczy konflikt, uzasadniona krytyka lub wymaganie prawidłowego wykonywania obowiązków nie oznaczają automatycznie mobbingu. Każde niewłaściwe zachowanie wymaga jednak reakcji, zanim stanie się utrwalonym problemem.

Możliwe skutki

Długotrwałe narażenie może powodować:

  • przewlekłe napięcie, rozdrażnienie, lęk i obniżenie nastroju,
  • zaburzenia snu, bóle głowy i dolegliwości ze strony układu pokarmowego,
  • trudności z koncentracją, podejmowaniem decyzji i zapamiętywaniem,
  • wyczerpanie emocjonalne i wypalenie zawodowe,
  • wzrost liczby błędów, zdarzeń potencjalnie wypadkowych i wypadków,
  • konflikty, obniżenie zaangażowania i pogorszenie współpracy,
  • zwiększoną absencję, rotację pracowników i spadek jakości pracy,
  • nasilenie istniejących problemów zdrowotnych.

Objawy mogą mieć różne przyczyny, dlatego pracodawca nie powinien diagnozować pracownika. Jego zadaniem jest rozpoznanie szkodliwych cech pracy i ograniczenie ich u źródła.

Ocena ryzyka psychospołecznego

Ocena powinna uwzględniać rzeczywistą organizację pracy i opinie pracowników. Informacje można pozyskiwać przez anonimowe ankiety, wywiady, obserwacje, analizę absencji, rotacji, skarg, konfliktów, nadgodzin, błędów i zdarzeń wypadkowych.

Należy ocenić między innymi:

  • wymagania ilościowe, emocjonalne i poznawcze,
  • wpływ pracownika na wykonywaną pracę,
  • jasność roli, odpowiedzialności i kryteriów oceny,
  • jakość wsparcia oraz komunikacji,
  • narażenie na agresję, przemoc, mobbing lub dyskryminację,
  • czas pracy, przerwy, dyżury i możliwość regeneracji,
  • sposób przeprowadzania zmian organizacyjnych,
  • skuteczność procedur zgłaszania nieprawidłowości.

Badanie powinno chronić poufność uczestników. Wyników nie należy wykorzystywać do wyszukiwania „mało odpornych” osób ani przerzucania odpowiedzialności za niewłaściwą organizację pracy na pracowników.

Działania profilaktyczne

Najskuteczniejsze jest ograniczanie przyczyn organizacyjnych. Pracodawca powinien:

  • dostosować liczbę zadań, obsadę i terminy do realnych możliwości,
  • jasno określić role, odpowiedzialność i sposób przekazywania poleceń,
  • zapewnić pracownikom odpowiedni wpływ na organizację własnych zadań,
  • szkolić osoby kierujące z komunikacji, reagowania na konflikty i przeciwdziałania mobbingowi,
  • wdrożyć dostępne i poufne kanały zgłaszania przemocy, agresji i nieprawidłowości,
  • szybko, bezstronnie i bez działań odwetowych rozpatrywać zgłoszenia,
  • przygotować procedury postępowania w razie agresji osób trzecich,
  • zapewnić przerwy, odpoczynek i zastępstwa w pracach szczególnie obciążających,
  • informować pracowników o zmianach i umożliwiać udział w ich przygotowaniu,
  • okresowo sprawdzać skuteczność podjętych działań.

Szkolenia z radzenia sobie ze stresem i pomoc psychologiczna mogą wspierać profilaktykę, lecz nie zastępują usunięcia nadmiernego obciążenia, złego zarządzania lub przemocy.

Zgłaszanie zagrożeń

Pracownik powinien zgłaszać przeciążenie, agresję, mobbing, dyskryminację i inne nieprawidłowości zgodnie z procedurą zakładową. Warto zachować informacje o datach, zdarzeniach, świadkach i podjętych działaniach.

Zgłoszenie powinno być traktowane poufnie, a osoba zgłaszająca nie może być narażana na odwet. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia należy skorzystać z przyjętych procedur alarmowych i niezwłocznie powiadomić przełożonego.

Tagi / powiązane hasła: stres zawodowy, mobbing, ryzyko psychospołeczne, zdrowie psychiczne w pracy

Wróć do listy

FB
x