Woda do celów higienicznych

Woda do celów higienicznych to woda zapewniana pracownikom w zakładzie pracy w celu utrzymania higieny osobistej, mycia rąk, twarzy, ciała, nóg, korzystania z umywalek, natrysków, brodzików oraz urządzeń higienicznosanitarnych. W praktyce BHP pojęcie to odnosi się przede wszystkim do obowiązku pracodawcy zapewnienia pracownikom takich warunków sanitarnych, aby po zakończeniu pracy, przed posiłkiem, po kontakcie z zanieczyszczeniami albo po wykonaniu prac brudzących mogli bezpiecznie i skutecznie oczyścić skórę oraz ograniczyć przenoszenie substancji szkodliwych, pyłów, czynników biologicznych i zabrudzeń poza stanowisko pracy.

Woda do celów higienicznych nie jest tym samym co woda przeznaczona do picia, chociaż oba obowiązki są ze sobą powiązane. Woda do picia służy zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych pracownika, natomiast woda do celów higienicznych służy utrzymaniu czystości ciała, rąk, odzieży roboczej, środków ochrony indywidualnej i pomieszczeń higienicznosanitarnych. W zakładzie pracy należy więc oceniać oddzielnie dostęp do wody pitnej, dostęp do umywalek, dostęp do natrysków, wyposażenie pomieszczeń sanitarnych oraz ilość wody potrzebnej do utrzymania higieny.

Znaczenie wody do celów higienicznych zależy od rodzaju pracy. Przy pracy biurowej podstawowe znaczenie ma dostęp do umywalki, ustępu, środków higieny osobistej i czystych pomieszczeń sanitarnych. Przy pracy produkcyjnej, magazynowej, budowlanej, warsztatowej, chemicznej, spożywczej, medycznej, komunalnej, rolniczej albo przy pracy z czynnikami biologicznymi potrzeby higieniczne mogą być znacznie większe. Im większe ryzyko zabrudzenia ciała, kontaktu ze szkodliwymi substancjami, pyłem, materiałem zakaźnym lub wysoką temperaturą, tym większe znaczenie ma właściwie zorganizowany dostęp do wody.

Minimalna ilość wody do celów higienicznych powinna być dostosowana do rodzaju wykonywanych prac. Największe zapotrzebowanie dotyczy prac w kontakcie z substancjami szkodliwymi, trującymi lub zakaźnymi albo prac powodujących silne zabrudzenie pyłami. Mniejsze, ale nadal istotne zapotrzebowanie występuje przy pracach brudzących, w wysokiej temperaturze oraz tam, gdzie technologia wymaga zachowania szczególnej higieny. Przy pracach niewymienionych w tych grupach również należy zapewnić odpowiednią ilość wody, ponieważ każdy pracownik musi mieć możliwość zachowania podstawowej higieny osobistej.

Woda do celów higienicznych powinna być dostępna tam, gdzie pracownik faktycznie jej potrzebuje. W praktyce oznacza to, że umywalnie, ustępy, natryski, brodziki lub punkty mycia powinny być zlokalizowane w sposób umożliwiający wygodne i bezpieczne korzystanie, bez konieczności przechodzenia przez strefy szczególnie niebezpieczne, brudne, skażone albo technologicznie niedostępne dla pracowników. Zbyt duża odległość, zamknięte pomieszczenia sanitarne, brak ciepłej wody albo awarie instalacji powodują, że obowiązek zapewnienia warunków higienicznych jest spełniony tylko pozornie.

Do umywalek powinna być doprowadzona bieżąca woda zimna i ciepła. Ma to szczególne znaczenie przy myciu rąk po pracy z zabrudzeniami, smarami, pyłami, substancjami chemicznymi, materiałem biologicznym, odpadami, żywnością albo środkami czystości. Sama zimna woda może być niewystarczająca do skutecznego usunięcia części zabrudzeń, a brak ciepłej wody często powoduje, że pracownicy skracają mycie rąk, używają przypadkowych środków albo rezygnują z dokładnej higieny.

Ciepła woda w umywalkach, natryskach i brodzikach powinna mieć temperaturę umożliwiającą bezpieczne korzystanie. Zbyt zimna woda zniechęca do mycia i może być szczególnie uciążliwa przy pracy w chłodzie, natomiast zbyt gorąca woda może powodować oparzenia, podrażnienia skóry i zwiększone ryzyko wypadku. W zakładach, w których stosuje się centralną regulację lub zbiorowe mieszanie wody, należy zwracać uwagę na prawidłowe ustawienie temperatury, stan baterii, zaworów mieszających i zabezpieczeń przed poparzeniem.

Woda do celów higienicznych ma duże znaczenie przy pracach brudzących. Dotyczy to między innymi prac budowlanych, remontowych, drogowych, brukarskich, mechanicznych, ślusarskich, spawalniczych, stolarskich, dekarskich, izolacyjnych, magazynowych, komunalnych i porządkowych. Pracownik wykonujący takie czynności powinien mieć możliwość umycia rąk i ciała przed posiłkiem, po zakończeniu pracy oraz zawsze wtedy, gdy zabrudzenie może powodować dyskomfort, podrażnienie skóry albo przeniesienie zanieczyszczeń na odzież własną, samochód, pomieszczenie socjalne lub dom.

Szczególnego znaczenia nabiera woda do celów higienicznych przy kontakcie z substancjami chemicznymi. Mycie skóry może być konieczne po kontakcie z cementem, wapnem, zaprawą, żywicą, olejami, smarami, rozpuszczalnikami, środkami czystości, detergentami, farbami, lakierami, klejami, pyłami metali, produktami ropopochodnymi albo preparatami drażniącymi. Nie oznacza to jednak, że wodą można neutralizować każde skażenie chemiczne w dowolny sposób. Sposób postępowania powinien wynikać z karty charakterystyki, instrukcji BHP i procedury pierwszej pomocy dla danej substancji.

Woda do celów higienicznych jest również istotna przy zagrożeniach biologicznych. Pracownicy ochrony zdrowia, opieki, sprzątania, gospodarki odpadami, oczyszczalni ścieków, weterynarii, rolnictwa, gastronomii, przedszkoli, szkół i placówek opiekuńczych muszą mieć możliwość skutecznego mycia rąk po kontakcie z materiałem biologicznym, wydzielinami, odpadami, powierzchniami potencjalnie skażonymi albo zwierzętami. Brak dostępu do wody i środków higieny zwiększa ryzyko przenoszenia drobnoustrojów oraz rozprzestrzeniania zakażeń.

Woda do celów higienicznych powinna być powiązana ze środkami higieny osobistej. Sama obecność kranu nie wystarcza, jeżeli brakuje mydła, środka do mycia zabrudzeń przemysłowych, ręczników jednorazowych, suszarki, pojemnika na odpady, środków do dezynfekcji rąk tam, gdzie są potrzebne, albo preparatów ochronnych i regenerujących skórę. Rodzaj środków higienicznych powinien odpowiadać stopniowi zanieczyszczenia ciała i charakterowi pracy, a nie być ustalany jednakowo dla wszystkich stanowisk.

Przy pracach powodujących zabrudzenie całego ciała mogą być wymagane natryski. Dotyczy to zwłaszcza prac w kontakcie z substancjami szkodliwymi, zakaźnymi, drażniącymi, uczulającymi, pylącymi, o nieprzyjemnym zapachu, w gorącym i wilgotnym mikroklimacie albo powodujących intensywne zabrudzenie. Natrysk powinien umożliwiać pracownikowi rzeczywiste umycie się po pracy, a nie być pomieszczeniem teoretycznie istniejącym, ale niedostępnym, niesprawnym, zimnym, pozbawionym ciepłej wody albo wykorzystywanym jako magazyn.

Woda do celów higienicznych ma znaczenie także w pomieszczeniach ustępów. Umywalki z ciepłą i zimną wodą powinny umożliwiać mycie rąk po skorzystaniu z toalety, a urządzenia sanitarne powinny być utrzymywane w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne korzystanie. Brak sprawnych umywalek, brak wody, brak środków do mycia rąk, niesprawne spłuczki albo zanieczyszczone pomieszczenia sanitarne są nie tylko problemem porządkowym, ale również naruszeniem podstawowych warunków higieny pracy.

W zakładach, w których pracownicy pracują na otwartej przestrzeni, na budowie, w terenie albo poza stałym obiektem, zapewnienie wody do celów higienicznych wymaga szczególnej organizacji. Mogą być potrzebne kontenery sanitarne, przenośne umywalnie, zbiorniki, punkty mycia, mobilne zaplecze higienicznosanitarne albo uzgodniony dostęp do urządzeń sanitarnych w pobliżu miejsca pracy. Nie można zakładać, że praca w terenie zwalnia z obowiązku zapewnienia higieny, zwłaszcza gdy czynności są brudzące, pylące, chemiczne lub biologicznie ryzykowne.

Na placach budowy woda do celów higienicznych powinna umożliwiać pracownikom mycie rąk przed posiłkiem, po kontakcie z cementem, zaprawą, gruntem, pyłem, chemią budowlaną, olejami, środkami antyadhezyjnymi i innymi zanieczyszczeniami. Szczególnie ważne jest to przy pracy z cementem i wapnem, ponieważ długotrwały kontakt z zabrudzoną skórą może powodować podrażnienia i uszkodzenia skóry. Brak punktu mycia często prowadzi do wycierania rąk w odzież roboczą, używania brudnych rękawic podczas jedzenia albo przenoszenia pyłu do pomieszczeń socjalnych.

Woda do celów higienicznych powinna być zabezpieczona przed zanieczyszczeniem. Zbiorniki, przewody, punkty poboru, baterie, węże, pojemniki i instalacje nie powinny być źródłem wtórnego skażenia. Szczególną ostrożność należy zachować przy tymczasowych instalacjach, zbiornikach przenośnych, zapleczach kontenerowych, pracach sezonowych i zakładach, w których woda technologiczna może być mylona z wodą higieniczną lub pitną. Miejsca poboru wody nienadającej się do picia powinny być oznakowane, aby pracownicy nie używali jej niezgodnie z przeznaczeniem.

Woda używana do celów technologicznych nie powinna być automatycznie traktowana jako woda do celów higienicznych. Woda procesowa, chłodnicza, obiegowa, zdemineralizowana, zanieczyszczona chemicznie, biologicznie albo pochodząca z instalacji technicznej może nie nadawać się do mycia rąk i ciała. Pracownik powinien mieć jasno wskazane, z których punktów może korzystać do higieny, które są przeznaczone wyłącznie do celów technologicznych, a które służą do picia.

Woda do celów higienicznych powinna być uwzględniona w ocenie ryzyka zawodowego i organizacji zaplecza socjalnego. Ocena powinna uwzględniać rodzaj zabrudzeń, możliwość kontaktu skóry z substancjami szkodliwymi, pyłami lub materiałem biologicznym, liczbę pracowników, pracę zmianową, lokalizację stanowisk, dostępność umywalek i natrysków, potrzebę ciepłej wody, środki higieny oraz procedury w razie awarii wodociągu. Szczególnie ważne jest to w zakładach, gdzie brak mycia może powodować przeniesienie zanieczyszczeń do jadalni, szatni albo poza zakład pracy.

Pracodawca powinien utrzymywać instalacje i urządzenia higieniczne w sprawności. Dotyczy to umywalek, natrysków, brodzików, baterii, odpływów, spłuczek, podgrzewaczy, zaworów, zbiorników, dozowników, suszarek i wentylacji pomieszczeń sanitarnych. Awarie powinny być usuwane niezwłocznie, a jeżeli uniemożliwiają zachowanie higieny, należy zapewnić rozwiązanie zastępcze. Usterka ciepłej wody, niedrożny odpływ albo brak możliwości umycia rąk nie powinny być tolerowane jako drobna niedogodność.

Pracownik powinien korzystać z wody i urządzeń higienicznych zgodnie z ich przeznaczeniem. Powinien myć ręce przed posiłkiem, po zakończeniu pracy, po kontakcie z substancjami chemicznymi, materiałem biologicznym, pyłem, odpadami, zabrudzoną odzieżą lub środkami ochrony indywidualnej. Nie powinien myć rąk w wodzie technologicznej niewiadomego pochodzenia, czyścić skóry rozpuszczalnikami, wycierać zabrudzonych rąk w odzież roboczą ani przenosić zanieczyszczeń do jadalni i pomieszczeń socjalnych.

Osoby kierujące pracownikami powinny kontrolować, czy dostęp do wody do celów higienicznych jest rzeczywisty, a nie tylko formalny. Szczególnej uwagi wymagają prace w terenie, prace sezonowe, roboty budowlane, praca zmianowa, zakłady z pracami brudzącymi, awarie instalacji, remonty sanitariatów oraz sytuacje, w których liczba pracowników czasowo wzrasta. Jeżeli pracownicy nie korzystają z umywalni, warto sprawdzić, czy przyczyną nie jest brak ciepłej wody, kolejki, zła lokalizacja, zabrudzenie pomieszczeń albo brak środków higieny.

Dokumentacja związana z wodą do celów higienicznych może obejmować ocenę ryzyka zawodowego, dokumentację zaplecza higienicznosanitarnego, instrukcje BHP, procedury higieny, harmonogramy sprzątania, protokoły przeglądów instalacji, zgłoszenia awarii, dokumentację kontroli sanitarnych, zasady korzystania z zaplecza na budowie lub w terenie oraz informacje o środkach higieny osobistej. W zakładach o podwyższonych wymaganiach sanitarnych dokumentacja może być szersza i obejmować także procedury higieniczne wynikające z systemów jakości, bezpieczeństwa żywności lub wymagań branżowych.

Najczęstsze błędy dotyczące wody do celów higienicznych to brak ciepłej wody, zbyt mała liczba umywalek, niesprawne natryski, brak mydła i ręczników, traktowanie wody technologicznej jako odpowiedniej do mycia, brak punktów higienicznych na budowie, zbyt duża odległość do sanitariatów, nieoznakowanie wody nienadającej się do picia, brak reakcji na awarie, wykorzystywanie pomieszczeń sanitarnych jako magazynów oraz pomijanie pracowników wykonujących czynności brudzące okresowo lub poza stałym stanowiskiem.

Woda do celów higienicznych jest podstawowym elementem profilaktyki BHP, ponieważ umożliwia pracownikom usuwanie zanieczyszczeń ze skóry i ogranicza przenoszenie ich na odzież, żywność, pomieszczenia socjalne, inne osoby oraz środowisko domowe. Jej brak lub niewłaściwa organizacja może zwiększać ryzyko chorób skóry, podrażnień, zakażeń, narażenia chemicznego, wtórnego zapylenia i obniżenia standardu higieny w całym zakładzie pracy.

Skuteczne zapewnienie wody do celów higienicznych wymaga połączenia odpowiedniej ilości wody, dostępnych urządzeń sanitarnych, ciepłej i zimnej wody bieżącej, środków higieny osobistej, sprawnej instalacji, czystości pomieszczeń, właściwego oznakowania punktów poboru oraz nadzoru nad rzeczywistym korzystaniem z zaplecza. W praktyce nie chodzi wyłącznie o spełnienie wymogu formalnego, lecz o stworzenie takich warunków, w których pracownik może bezpiecznie zakończyć pracę, oczyścić ciało i nie przenosić zagrożeń poza stanowisko.

Tagi / powiązane hasła: woda do celów higienicznych, woda do celów higienicznosanitarnych, woda w zakładzie pracy, pomieszczenia higienicznosanitarne, umywalnie, natryski, ciepła woda, zimna woda, środki higieny osobistej, zaplecze socjalne, mycie rąk, higiena pracy, prace brudzące, prace z substancjami szkodliwymi, czynniki biologiczne, ocena ryzyka zawodowego, BHP

Wróć do listy

FB
x