Ryzyko akceptowalne

Ryzyko akceptowalne to taki poziom ryzyka zawodowego, który po identyfikacji zagrożeń, oszacowaniu możliwych skutków i prawdopodobieństwa oraz zastosowaniu wymaganych środków profilaktycznych może zostać uznany za dopuszczalny w danych warunkach pracy. Nie oznacza to braku zagrożenia, lecz stan, w którym ryzyko zostało ograniczone do poziomu możliwego do przyjęcia przy zachowaniu obowiązujących przepisów, zasad BHP, instrukcji stanowiskowych, wymagań technicznych oraz dobrej praktyki organizacyjnej.

W praktyce BHP ryzyko akceptowalne jest jednym z najważniejszych pojęć w ocenie ryzyka zawodowego. Pozwala określić, czy pracownik może zostać dopuszczony do wykonywania danej pracy, czy konieczne są dodatkowe działania ograniczające zagrożenia. Jeżeli po zastosowaniu środków ochronnych ryzyko jest niskie albo mieści się w przyjętych w zakładzie kryteriach dopuszczalności, można je uznać za akceptowalne. Jeżeli natomiast ryzyko pozostaje wysokie, niedopuszczalne albo niezgodne z wymaganiami BHP, praca nie powinna być kontynuowana do czasu wdrożenia skutecznych zabezpieczeń.

Ryzyko akceptowalne należy odróżniać od ryzyka pomijalnego. W środowisku pracy prawie zawsze występują pewne zagrożenia, np. poślizgnięcie, potknięcie, kontakt z ostrymi krawędziami, hałas, ruch pojazdów, praca przy maszynach, praca na wysokości, obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego albo kontakt z substancjami chemicznymi. Zadaniem pracodawcy nie jest samo wpisanie tych zagrożeń do dokumentacji, ale takie zorganizowanie pracy, aby ryzyko zostało ograniczone do poziomu, który można racjonalnie i bezpiecznie zaakceptować.

O tym, czy ryzyko jest akceptowalne, decyduje wynik oceny ryzyka zawodowego wykonanej dla konkretnego stanowiska, czynności lub procesu. W ocenie bierze się pod uwagę m.in. rodzaj zagrożenia, możliwe skutki zdarzenia, prawdopodobieństwo jego wystąpienia, częstotliwość narażenia, liczbę osób narażonych, kwalifikacje pracowników, stan techniczny maszyn, zastosowane osłony, środki ochrony zbiorowej, środki ochrony indywidualnej, instrukcje BHP, organizację pracy, wyniki pomiarów środowiska pracy oraz dotychczasowe wypadki i zdarzenia potencjalnie wypadkowe.

W różnych metodach oceny ryzyka zawodowego poziom akceptowalności może być określany w odmienny sposób. W metodach matrycowych ryzyko może być opisane jako małe, średnie lub duże, a w bardziej rozbudowanych skalach jako bardzo małe, małe, średnie, duże lub bardzo duże. W metodzie Risk Score poziom ryzyka wynika z wartości uzyskanej po uwzględnieniu skutków, prawdopodobieństwa i ekspozycji. Niezależnie od zastosowanej metody najważniejsze jest to, aby zakład miał jasno określone kryteria, kiedy ryzyko można uznać za akceptowalne, kiedy wymaga dalszego ograniczenia, a kiedy jest niedopuszczalne.

Przykładowo ryzyko potknięcia na stanowisku magazyniera może być akceptowalne, jeżeli ciągi komunikacyjne są równe, drożne i oznakowane, pracownik stosuje obuwie ochronne, odpady są usuwane na bieżąco, oświetlenie jest prawidłowe, a pracownicy zostali zapoznani z instrukcją poruszania się po magazynie. To samo zagrożenie może stać się nieakceptowalne, jeżeli drogi są zastawione paletami, nawierzchnia jest uszkodzona, występują rozlane substancje, brakuje oznakowania, a ruch pieszych krzyżuje się z ruchem wózków jezdniowych bez żadnej organizacji.

W przypadku maszyn ryzyko związane z ruchomymi elementami może być akceptowalne tylko wtedy, gdy maszyna posiada kompletne i sprawne osłony, urządzenia ochronne, wyłącznik awaryjny, instrukcję obsługi, przeglądy techniczne, a pracownicy zostali przeszkoleni i nie mają możliwości dostępu do stref niebezpiecznych podczas normalnej pracy. Ryzyko nie będzie akceptowalne, jeżeli osłony są zdjęte, blokady bezpieczeństwa omijane, maszyna samoczynnie się uruchamia, brakuje procedury LOTO albo pracownik musi sięgać ręką do strefy ruchu maszyny podczas jej pracy.

W przypadku prac na wysokości ryzyko może być uznane za akceptowalne dopiero po zastosowaniu środków chroniących przed upadkiem, takich jak balustrady, pomosty robocze, zabezpieczenia krawędzi, siatki, rusztowania po odbiorze technicznym, podesty robocze, bezpieczne dojścia lub odpowiednio dobrany sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości. Sama ostrożność pracownika, doświadczenie albo krótki czas wykonywania zadania nie są wystarczającą podstawą do uznania ryzyka za akceptowalne.

Pracodawca powinien dążyć do eliminowania zagrożeń u źródła, a jeżeli nie jest to możliwe, do ograniczania ryzyka poprzez środki techniczne, organizacyjne i osobowe. W pierwszej kolejności należy stosować środki ochrony zbiorowej, np. osłony, balustrady, wygrodzenia, wentylację, automatyzację, separację ruchu pieszego i kołowego, zabezpieczenia maszyn czy odpowiednią organizację stanowiska. Dopiero jako uzupełnienie stosuje się środki ochrony indywidualnej, takie jak okulary ochronne, rękawice, ochronniki słuchu, obuwie ochronne, odzież ochronna, półmaski, szelki bezpieczeństwa lub hełm ochronny.

Ryzyko akceptowalne powinno być zawsze udokumentowane w ocenie ryzyka zawodowego. Dokumentacja powinna wskazywać zidentyfikowane zagrożenia, zastosowaną metodę oceny, poziom ryzyka przed zastosowaniem środków profilaktycznych, działania ograniczające ryzyko, poziom ryzyka po ich zastosowaniu oraz decyzję, czy ryzyko jest dopuszczalne. Dobrą praktyką jest również wskazanie osób odpowiedzialnych za realizację działań profilaktycznych, terminów ich wykonania oraz sposobu kontroli skuteczności zastosowanych zabezpieczeń.

Uznanie ryzyka za akceptowalne nie kończy obowiązków pracodawcy. Ryzyko powinno być okresowo weryfikowane, szczególnie po zmianie organizacji pracy, wprowadzeniu nowych maszyn, substancji lub technologii, zmianie stanowiska, wystąpieniu wypadku przy pracy, zdarzenia potencjalnie wypadkowego, choroby zawodowej, przekroczeniu wartości NDS lub NDN, zmianie przepisów albo po stwierdzeniu nieprawidłowości podczas kontroli. Ryzyko, które było akceptowalne w określonych warunkach, może przestać być akceptowalne po zmianie procesu, zwiększeniu tempa pracy, pogorszeniu stanu technicznego urządzeń albo niewłaściwym stosowaniu zabezpieczeń.

Pracownik powinien zostać poinformowany o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Informacja ta powinna być przekazana w sposób zrozumiały, najlepiej podczas instruktażu stanowiskowego, szkoleń BHP, zapoznania z oceną ryzyka zawodowego i instrukcjami BHP. Pracownik powinien wiedzieć, jakie zagrożenia występują na jego stanowisku, jakie środki ochronne są wymagane, kiedy praca jest bezpieczna, a kiedy należy ją przerwać i zgłosić przełożonemu nieprawidłowość.

Ryzyko akceptowalne nie może być usprawiedliwieniem dla tolerowania niebezpiecznych zachowań, braku porządku, niesprawnych maszyn, nieaktualnych instrukcji, braku szkoleń lub niewłaściwej organizacji pracy. Jeżeli poziom ryzyka uznano za dopuszczalny tylko dlatego, że „dotychczas nic się nie stało”, ocena ryzyka jest nierzetelna. Akceptowalność ryzyka powinna wynikać z faktycznych zabezpieczeń, realnej kontroli warunków pracy i świadomego zarządzania zagrożeniami, a nie z przyzwyczajenia do nieprawidłowości.

W dokumentacji BHP warto stosować jasne zapisy, np. „ryzyko akceptowalne po zastosowaniu środków profilaktycznych” albo „ryzyko akceptowalne pod warunkiem utrzymania wskazanych zabezpieczeń i przestrzegania instrukcji”. Taki zapis jest bardziej praktyczny niż samo oznaczenie ryzyka jako „małe” lub „średnie”, ponieważ wskazuje, że dopuszczalność ryzyka zależy od utrzymania konkretnych działań profilaktycznych. Jeżeli zabezpieczenia zostaną usunięte, przestaną działać albo pracownicy nie będą ich stosować, ryzyko powinno zostać ponownie ocenione.

Ryzyko akceptowalne jest więc wynikiem świadomej decyzji podjętej na podstawie oceny ryzyka zawodowego, a nie subiektywnego przekonania, że dana praca jest „raczej bezpieczna”. Prawidłowe określenie akceptowalności ryzyka pomaga pracodawcy planować działania profilaktyczne, ustalać priorytety, dokumentować spełnienie obowiązków BHP, informować pracowników o zagrożeniach i ograniczać liczbę wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych.

Tagi / powiązane hasła: ocena ryzyka zawodowego, ryzyko zawodowe, dopuszczalność ryzyka, ryzyko resztkowe, środki profilaktyczne, środki ochrony zbiorowej, środki ochrony indywidualnej, instrukcja BHP, dokumentacja BHP, zarządzanie ryzykiem, zagrożenia zawodowe, metoda Risk Score, matryca ryzyka, ciężkość następstw, prawdopodobieństwo zdarzenia, ekspozycja na zagrożenie, informowanie pracowników o ryzyku, działania korygujące, bezpieczeństwo pracy, profilaktyka BHP

Wróć do listy

FB
x