Plan BIOZ
Plan BIOZ, czyli plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, to dokument opracowywany dla konkretnej budowy w celu określenia zasad bezpiecznej organizacji robót budowlanych oraz ochrony zdrowia osób uczestniczących w realizacji inwestycji. Plan BIOZ ma szczególne znaczenie na budowach, gdzie występują prace o podwyższonym ryzyku, prace szczególnie niebezpieczne, wiele ekip wykonawczych, zmienna organizacja robót, transport wewnętrzny, praca sprzętu ciężkiego, praca na wysokości, wykopy, roboty rozbiórkowe, montaż konstrukcji, kontakt z instalacjami, substancjami niebezpiecznymi albo inne zagrożenia typowe dla procesu budowlanego.
Plan BIOZ nie jest ogólną instrukcją BHP ani uniwersalnym dokumentem kopiowanym z jednej budowy na drugą. Powinien odnosić się do konkretnej inwestycji, konkretnego terenu, zakresu robót, kolejności wykonywania prac, warunków technicznych, organizacji placu budowy, zagospodarowania terenu, występujących zagrożeń oraz sposobów ich ograniczania. W praktyce dobrze opracowany plan BIOZ powinien pomagać kierownikowi budowy, wykonawcom i podwykonawcom w bezpiecznym zaplanowaniu robót, a nie być wyłącznie dokumentem przechowywanym w segregatorze na potrzeby kontroli.
Plan BIOZ sporządza się przed rozpoczęciem budowy, jeżeli występują przesłanki określone w przepisach, m.in. gdy w trakcie budowy wykonywany będzie co najmniej jeden z rodzajów robót budowlanych stwarzających szczególne zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia ludzi albo gdy przewidywane roboty mają trwać dłużej niż 30 dni roboczych i jednocześnie będzie przy nich zatrudnionych co najmniej 20 pracowników, albo gdy pracochłonność planowanych robót przekracza 500 osobodni. W praktyce plan BIOZ jest bardzo często wymagany przy większych inwestycjach budowlanych, robotach z udziałem wielu podmiotów oraz pracach, które ze względu na charakter lub miejsce wykonywania mogą powodować poważne zagrożenia.
Do robót, które wymagają szczególnego uwzględnienia w planie BIOZ, należą m.in. prace stwarzające wysokie ryzyko przysypania ziemią lub upadku z wysokości, roboty prowadzone przy działaniu substancji chemicznych lub czynników biologicznych, prace w pobliżu linii wysokiego napięcia albo czynnych linii komunikacyjnych, roboty stwarzające ryzyko utonięcia, prace prowadzone w studniach, pod ziemią i w tunelach, roboty z użyciem materiałów wybuchowych oraz prace przy montażu i demontażu ciężkich elementów prefabrykowanych. W praktyce budowlanej do szczególnie istotnych zagrożeń zalicza się również wykopy, rozbiórki, montaż rusztowań, prace z użyciem żurawi, podnośników i dźwigów, transport elementów wielkogabarytowych, roboty na dachach, prace w sąsiedztwie czynnych instalacji oraz roboty prowadzone w pobliżu ruchu pojazdów.
Za sporządzenie lub zapewnienie sporządzenia planu BIOZ odpowiada kierownik budowy. Plan powinien być opracowany na podstawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przygotowanej przez projektanta, a także z uwzględnieniem specyfiki obiektu budowlanego i warunków prowadzenia robót. Projektant przygotowuje informację BIOZ na etapie projektowania, natomiast kierownik budowy wykorzystuje ją przy organizacji bezpiecznego prowadzenia prac na budowie. Oznacza to, że informacja BIOZ i plan BIOZ są ze sobą powiązane, ale nie są tym samym dokumentem.
Plan BIOZ powinien zawierać część tytułową, opisową oraz — jeżeli jest to wymagane — część rysunkową sporządzoną na kopii projektu zagospodarowania działki lub terenu. W części opisowej należy wskazać m.in. zakres robót i kolejność realizacji poszczególnych etapów, wykaz istniejących obiektów podlegających adaptacji lub rozbiórce, elementy zagospodarowania terenu mogące stwarzać zagrożenie, przewidywane zagrożenia występujące podczas realizacji robót, sposób prowadzenia instruktażu pracowników, środki techniczne i organizacyjne zapobiegające niebezpieczeństwom, sposób przechowywania i przemieszczania materiałów oraz miejsce przechowywania dokumentacji budowy i dokumentów niezbędnych do prawidłowej eksploatacji maszyn i urządzeń.
Część rysunkowa planu BIOZ ma duże znaczenie praktyczne, ponieważ pozwala pokazać organizację placu budowy w sposób czytelny dla wykonawców. Powinna wskazywać m.in. czynniki mogące stwarzać zagrożenie, rozmieszczenie urządzeń przeciwpożarowych, parametry poboru mediów, zawory odcinające, drogi dojazdowe, lokalizację sprzętu ratunkowego, granice stref ochronnych, strefy pracy sprzętu zmechanizowanego, miejsca składowania materiałów i wyrobów, place produkcji pomocniczej, układ komunikacyjny, transport na potrzeby budowy, ogrodzenie terenu oraz lokalizację pomieszczeń higieniczno-sanitarnych. Taki rysunek ułatwia organizację ruchu, ewakuacji, składowania i pracy sprzętu.
Plan BIOZ powinien być powiązany z oceną ryzyka zawodowego, instrukcjami bezpieczeństwa wykonywania robót, instrukcjami BHP, dokumentacją techniczno-ruchową maszyn, kartami charakterystyki substancji chemicznych, planem ewakuacji, instrukcją bezpieczeństwa pożarowego, dokumentacją rusztowań, protokołami odbiorów, uprawnieniami operatorów oraz dokumentacją dopuszczenia sprzętu do użytkowania. Sam plan BIOZ nie zastępuje oceny ryzyka zawodowego ani IBWR, ale powinien wskazywać główne zagrożenia i organizacyjne zasady bezpiecznego prowadzenia robót.
Obowiązkiem kierownika budowy jest nie tylko posiadanie planu BIOZ, ale również koordynowanie działań zapobiegających zagrożeniom, organizowanie robót zgodnie z przepisami BHP, reagowanie na zmieniające się warunki na budowie i wprowadzanie niezbędnych zmian w planie. Plan BIOZ powinien być dokumentem aktualnym. Jeżeli zmienia się zakres robót, technologia wykonania, kolejność prac, lokalizacja stref niebezpiecznych, organizacja ruchu, liczba podwykonawców, sposób składowania materiałów albo pojawiają się nowe zagrożenia, dokument powinien zostać odpowiednio zaktualizowany.
Z punktu widzenia pracodawców i podwykonawców plan BIOZ stanowi podstawę do przygotowania własnych działań BHP na budowie. Podwykonawca powinien zapoznać pracowników z zagrożeniami wynikającymi z planu BIOZ, opracować ocenę ryzyka zawodowego dla wykonywanych prac, przygotować instrukcję bezpieczeństwa wykonywania robót, zapewnić wymagane środki ochrony zbiorowej i indywidualnej, wyznaczyć osoby nadzorujące prace szczególnie niebezpieczne oraz zadbać o wymagane kwalifikacje, uprawnienia i szkolenia pracowników.
Plan BIOZ powinien uwzględniać środki ochrony zbiorowej, ponieważ w BHP pierwszeństwo mają rozwiązania eliminujące lub ograniczające zagrożenia u źródła. Do takich środków należą m.in. balustrady ochronne, zabezpieczenia otworów technologicznych, siatki bezpieczeństwa, osłony stref niebezpiecznych, wygrodzenia wykopów, zabezpieczenia krawędzi, stabilne dojścia i przejścia, prawidłowo wykonane rusztowania, oznakowanie stref pracy, organizacja ruchu pieszych i pojazdów, wentylacja, zabezpieczenia przeciwpożarowe oraz rozwiązania ograniczające dostęp osób nieupoważnionych.
Środki ochrony indywidualnej należy dobierać do zagrożeń, których nie można usunąć lub wystarczająco ograniczyć środkami technicznymi, organizacyjnymi albo ochroną zbiorową. W planie BIOZ warto wskazać, przy jakich pracach wymagane są m.in. hełmy ochronne, obuwie ochronne, rękawice ochronne, okulary lub gogle ochronne, ochronniki słuchu, sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości, półmaski filtrujące, maski, odzież ostrzegawcza, odzież chroniąca przed czynnikami chemicznymi albo środki ochrony dróg oddechowych. Sam zapis o obowiązku stosowania ŚOI nie wystarczy — pracownicy muszą wiedzieć, kiedy, jak i dlaczego należy ich używać.
Ważnym elementem planu BIOZ jest instruktaż pracowników przed przystąpieniem do robót szczególnie niebezpiecznych. Instruktaż powinien obejmować zasady bezpiecznego wykonania prac, omówienie zagrożeń, wymagane zabezpieczenia, stosowane środki ochrony indywidualnej, sposób komunikacji, organizację nadzoru, postępowanie w razie awarii, pożaru, wypadku, zasłabnięcia, uszkodzenia maszyny, utraty stateczności konstrukcji, naruszenia zabezpieczeń albo pojawienia się osób postronnych w strefie niebezpiecznej. Instruktaż powinien być konkretny i odnosić się do rzeczywistych warunków na budowie.
Plan BIOZ powinien określać procedury awaryjne, w tym zasady ewakuacji, alarmowania, udzielania pierwszej pomocy, postępowania w razie pożaru, awarii sprzętu, wycieku substancji niebezpiecznej, porażenia prądem, upadku z wysokości, przysypania w wykopie, uszkodzenia rusztowania albo kolizji z instalacją. Na budowie powinny być dostępne apteczki, osoby wyznaczone do udzielania pierwszej pomocy, numery alarmowe, drogi dojazdowe dla służb ratunkowych, sprzęt przeciwpożarowy oraz jasne zasady powiadamiania kierownictwa budowy i pracodawców poszczególnych ekip.
Plan BIOZ ma również znaczenie kontrolne. Może być sprawdzany przez organy nadzoru budowlanego, Państwową Inspekcję Pracy, inwestora, inspektora nadzoru inwestorskiego, generalnego wykonawcę lub koordynatorów BHP. Podczas kontroli istotne jest nie tylko to, czy plan BIOZ istnieje, ale również czy jest aktualny, odpowiada rzeczywistemu zakresowi robót, zawiera konkretne środki bezpieczeństwa, jest znany wykonawcom i znajduje zastosowanie w codziennej organizacji budowy.
Do typowych błędów przy opracowywaniu planu BIOZ należą: kopiowanie dokumentu z innej inwestycji, zbyt ogólny opis zagrożeń, brak odniesienia do kolejności robót, nieuwzględnienie podwykonawców, brak aktualizacji planu po zmianach, pominięcie części rysunkowej, brak oznaczenia stref niebezpiecznych, nieuwzględnienie prac szczególnie niebezpiecznych, brak procedur awaryjnych, brak powiązania z oceną ryzyka zawodowego i IBWR, niewskazanie zasad instruktażu oraz nieuwzględnienie rzeczywistej organizacji transportu, składowania i komunikacji na budowie.
Dobrą praktyką jest przygotowanie planu BIOZ przed rozpoczęciem robót w sposób możliwie konkretny, omówienie go z wykonawcami i podwykonawcami, aktualizowanie dokumentu wraz z postępem prac, prowadzenie bieżących narad BHP, dokumentowanie instruktaży, kontrolowanie stref niebezpiecznych, sprawdzanie zabezpieczeń zbiorowych, egzekwowanie stosowania środków ochrony indywidualnej oraz analizowanie zdarzeń potencjalnie wypadkowych. Plan BIOZ powinien być żywym dokumentem zarządzania bezpieczeństwem na budowie, a nie wyłącznie formalnym załącznikiem.
Prawidłowo opracowany i stosowany plan BIOZ pomaga ograniczyć ryzyko wypadków, poprawia koordynację prac wielu podmiotów, ułatwia organizację placu budowy, porządkuje zasady komunikacji i nadzoru oraz zwiększa poziom bezpieczeństwa osób wykonujących roboty budowlane. Jest jednym z najważniejszych dokumentów BHP w procesie budowlanym.
Tagi / powiązane hasła: plan BIOZ, bezpieczeństwo i ochrona zdrowia, informacja BIOZ, budowa, kierownik budowy, Prawo budowlane, roboty budowlane, prace szczególnie niebezpieczne, ocena ryzyka zawodowego, IBWR, instrukcja BHP, plac budowy, organizacja budowy, podwykonawcy, środki ochrony zbiorowej, środki ochrony indywidualnej, praca na wysokości, wykopy, rusztowania, ewakuacja, pierwsza pomoc, dokumentacja budowy.