Maszyna rolnicza - BHP

Maszyna rolnicza to maszyna, urządzenie techniczne, narzędzie lub osprzęt stosowany w produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, ogrodniczej, leśnej, komunalnej albo przy pracach pomocniczych w gospodarstwie rolnym. W praktyce BHP do maszyn rolniczych zalicza się między innymi ciągniki, kombajny, prasy rolujące i kostkujące, kosiarki, sieczkarnie, rozrzutniki obornika, opryskiwacze, siewniki, rozsiewacze nawozów, ładowacze czołowe, przyczepy, agregaty uprawowe, pługi, brony, glebogryzarki, sadzarki, kopaczki, sortowniki, śrutowniki, mieszalniki pasz, przenośniki, wozy paszowe, rębaki, pilarki, urządzenia do zadawania paszy, dojarki oraz urządzenia techniczne stosowane w budynkach inwentarskich.

BHP przy maszynach rolniczych jest szczególnie ważne, ponieważ prace rolnicze często wykonywane są sezonowo, w pośpiechu, przy zmiennej pogodzie, na nierównym terenie, w zapyleniu, hałasie, w pobliżu zwierząt, na drogach publicznych i poza stałym nadzorem. Maszyny rolnicze mają wiele ruchomych części, elementów wirujących, wałów, pasów, łańcuchów, noży, zgniataczy, podajników, przenośników, ostrych krawędzi i punktów wciągania. Z tego powodu nieprawidłowa obsługa może prowadzić do ciężkich urazów, amputacji, zmiażdżeń, pochwyceń, potrąceń, upadków, poparzeń, zatrucia, porażenia prądem, pożaru lub wypadku komunikacyjnego.

Najważniejszą zasadą jest użytkowanie maszyny rolniczej zgodnie z instrukcją producenta, przeznaczeniem, warunkami technicznymi i zasadami BHP. Operator powinien znać sposób uruchamiania, zatrzymywania, regulacji, agregowania, pracy, transportu, czyszczenia, konserwacji, usuwania zapchań i reagowania na awarie. Maszyna rolnicza nie powinna być obsługiwana „na wyczucie”, szczególnie gdy jest nowa, po modernizacji, po długim postoju, po zakupie z rynku wtórnego albo używana sezonowo tylko przez kilka dni w roku.

Do najpoważniejszych zagrożeń przy maszynach rolniczych należy pochwycenie przez ruchome części. Dotyczy to wałów przegubowo-teleskopowych, wałków odbioru mocy, pasów, łańcuchów, przekładni, wałów roboczych, podajników, ślimaków, rolek, bębnów, noży, bijaków, rotorów, mieszadeł, przenośników i elementów tnących. Luźna odzież, rękawica, sznurek, smycz, włosy, szalik albo fragment ubrania mogą zostać pochwycone w ułamku sekundy. Skutkiem może być wciągnięcie kończyny, zerwanie tkanek, amputacja albo śmierć.

Wał przegubowo-teleskopowy i WOM są jednymi z najbardziej niebezpiecznych elementów w rolnictwie. Wał powinien mieć kompletne, nieuszkodzone i obracające się swobodnie osłony, a końcówki wału i osłony WOM powinny być zabezpieczone zgodnie z instrukcją. Nie wolno pracować z uszkodzoną, zdjętą, pękniętą albo zablokowaną osłoną wału. Nie wolno przechodzić nad pracującym wałem, stawać na nim, poprawiać osłony podczas ruchu, zbliżać luźnej odzieży ani usuwać zanieczyszczeń przy włączonym napędzie.

Naprawy, regulacje, czyszczenie, smarowanie i usuwanie zapchań powinny być wykonywane po zatrzymaniu maszyny, wyłączeniu silnika, odłączeniu napędu, zabezpieczeniu przed przypadkowym uruchomieniem i odczekaniu do całkowitego zatrzymania elementów ruchomych. W wielu maszynach elementy robocze obracają się jeszcze przez pewien czas po wyłączeniu napędu. Szczególnie niebezpieczne jest wkładanie ręki do podajnika, komory prasy, sieczkarni, kosiarki, rozsiewacza, mieszalnika albo rozrzutnika tylko dlatego, że maszyna „już prawie stanęła”.

Maszyna rolnicza powinna być wyposażona w kompletne osłony i zabezpieczenia. Dotyczy to osłon WOM, wałów napędowych, pasów, łańcuchów, przekładni, noży, tarcz, bębnów, ślimaków, wentylatorów, przenośników, elementów tnących, miejsc zgniotu i punktów wciągania. Osłony powinny być sprawne, zamocowane, kompletne i używane podczas pracy. Brak osłony nie może być usprawiedliwiany tym, że przeszkadza, została zgubiona, pękła w poprzednim sezonie albo „wszyscy tak pracują”.

Przed rozpoczęciem sezonu należy przeprowadzić przegląd maszyn rolniczych. Należy sprawdzić stan techniczny osłon, hamulców, układu kierowniczego, oświetlenia, sygnalizacji, ogumienia, połączeń śrubowych, zaczepów, sworzni, zawleczek, hydrauliki, pneumatyki, przewodów, instalacji elektrycznej, elementów tnących, układów smarowania, drabinek, podestów, stopni, lusterek i urządzeń ostrzegawczych. Maszyna niesprawna technicznie nie powinna być dopuszczona do pracy, szczególnie jeżeli usterka dotyczy hamulców, kierowania, osłon lub elementów łączących z ciągnikiem.

Agregowanie maszyny z ciągnikiem wymaga szczególnej ostrożności. Podczas podjeżdżania ciągnikiem do maszyny nikt nie powinien znajdować się pomiędzy ciągnikiem a maszyną. Po zatrzymaniu i zabezpieczeniu ciągnika należy połączyć elementy zaczepowe zgodnie z instrukcją, zastosować właściwe sworznie, zawleczki, łańcuchy zabezpieczające, przewody hydrauliczne, pneumatyczne i elektryczne. Nie wolno stosować przypadkowych bolców, gwoździ, drutów, prowizorycznych zawleczek ani połączeń, które mogą rozłączyć się podczas jazdy lub pracy.

Przewody hydrauliczne i pneumatyczne powinny być sprawne, właściwie podłączone i zabezpieczone przed uszkodzeniem. Olej hydrauliczny pod ciśnieniem może wniknąć pod skórę i spowodować ciężki uraz wymagający pilnej pomocy medycznej. Nie wolno sprawdzać nieszczelności hydrauliki palcem ani dłonią. Przy podłączaniu przewodów należy rozładować ciśnienie zgodnie z instrukcją, unikać zginania przewodów, kontrolować przetarcia i wymieniać elementy uszkodzone.

Maszyny rolnicze pracują często na nierównym, pochyłym, mokrym lub grząskim terenie. Zwiększa to ryzyko przewrócenia ciągnika, poślizgu, ugrzęźnięcia, utraty panowania nad zestawem, zsunięcia się maszyny, przygniecenia albo uderzenia pracownika. Operator powinien dostosować prędkość do warunków terenowych, masy zestawu, szerokości maszyny, stanu podłoża i widoczności. Szczególną ostrożność należy zachować na skarpach, miedzach, rowach, przy zbiornikach wodnych, na mokrych łąkach i podczas pracy z ładowaczem czołowym.

Ciągnik rolniczy powinien być wyposażony w sprawny układ hamulcowy, kierowniczy, oświetlenie, sygnalizację, lusterka, konstrukcję ochronną lub kabinę, jeżeli jest wymagana, oraz elementy zapewniające bezpieczne wsiadanie i wysiadanie. Stopnie, podesty i uchwyty powinny być czyste, nieśliskie i niezabrudzone błotem, obornikiem, olejem lub resztkami roślinnymi. Upadki podczas wchodzenia i schodzenia z ciągnika lub kombajnu są częstym źródłem urazów, zwłaszcza gdy operator schodzi pośpiesznie, tyłem do maszyny albo zeskakuje z wysokości.

Przy pracy z ładowaczem czołowym, chwytakiem, widłami, łyżką, belami, paletami lub zawieszonym ładunkiem należy zachować szczególną ostrożność. Ładunek może spaść, przesunąć się, ograniczyć widoczność albo spowodować utratę stateczności ciągnika. Nie wolno przebywać pod podniesionym osprzętem ani pod zawieszonym ładunkiem. Podczas postoju osprzęt powinien być opuszczony na podłoże, a maszyna zabezpieczona przed przypadkowym ruchem. Transport bel i materiałów powinien odbywać się z użyciem właściwego osprzętu, a nie prowizorycznych rozwiązań.

Maszyny rolnicze używane na drogach publicznych muszą być przygotowane do bezpiecznego transportu. Należy sprawdzić oświetlenie, trójkąty, tablice wyróżniające, kierunkowskazy, hamulce, zaczepy, zabezpieczenie elementów roboczych, szerokość zestawu, widoczność, stan ogumienia i mocowanie ładunku. Elementy ostre, wystające lub robocze powinny być osłonięte, złożone lub oznakowane zgodnie z wymaganiami. Jazda niesprawnym lub nieoznakowanym zestawem stwarza zagrożenie nie tylko dla operatora, ale także dla innych uczestników ruchu.

Przy kombajnach, prasach, kosiarkach, sieczkarniach i rozdrabniaczach występuje wysokie ryzyko kontaktu z elementami tnącymi i podającymi. Heder, noże, ślimaki, podajniki, bębny i walce powinny być osłonięte w zakresie przewidzianym przez producenta. Czyszczenie, odblokowanie, wymiana noży, regulacja i usuwanie zapchań powinny być wykonywane wyłącznie po zatrzymaniu i zabezpieczeniu maszyny. Szczególnie niebezpieczne jest próbowanie wypchnięcia materiału ręką lub nogą przy włączonym albo niedostatecznie zatrzymanym napędzie.

Przy prasach rolniczych należy zwracać uwagę na ryzyko pochwycenia przez podbieracz, elementy prasujące, komorę belowania, sznurki, siatkę, wały i mechanizmy wiążące. Nie wolno wchodzić do komory prasy, usuwać zatorów, poprawiać siatki lub sznurka ani wykonywać regulacji przy włączonym WOM. Bela opuszczająca prasę może stoczyć się i uderzyć osobę stojącą z tyłu maszyny. Strefa za prasą powinna być wolna od osób postronnych.

Przy kosiarkach, rozdrabniaczach i maszynach z nożami lub bijakami zagrożeniem jest wyrzut kamieni, fragmentów metalu, drewna i innych przedmiotów. Przed rozpoczęciem pracy należy ocenić teren, usunąć możliwe przeszkody i nie dopuszczać osób postronnych do strefy zagrożenia. Osłony przeciwodpryskowe powinny być sprawne i kompletne. Operator powinien pamiętać, że element wyrzucony przez maszynę może przelecieć znaczną odległość i spowodować uraz osoby, uszkodzenie pojazdu albo wybicie szyby.

Opryskiwacze i rozsiewacze nawozów łączą zagrożenia mechaniczne z chemicznymi. Oprócz ruchomych części występuje narażenie na środki ochrony roślin, nawozy, pyły, aerozole, ciecz roboczą i skażenie skóry. Pracownik powinien stosować środki ochrony indywidualnej zgodne z etykietą środka i kartą charakterystyki, unikać rozlania, przygotowywać ciecz roboczą w bezpiecznym miejscu, nie jeść i nie pić podczas pracy oraz myć ręce i twarz po zakończeniu czynności. Dysze, filtry i przewody nie powinny być przedmuchiwane ustami.

Maszyny rolnicze mogą powodować narażenie na hałas i drgania. Dotyczy to ciągników, kombajnów, sieczkarni, pras, kosiarek, pilarek, rozdrabniaczy, śrutowników, młynów i wielu innych urządzeń. Długotrwała praca w hałasie może prowadzić do uszkodzenia słuchu, zmęczenia i pogorszenia koncentracji. Drgania mogą obciążać kręgosłup, kończyny górne i układ krążenia. W razie potrzeby należy stosować ochronniki słuchu, utrzymywać maszyny w dobrym stanie technicznym, korzystać z kabin, ograniczać czas ekspozycji i dbać o właściwe siedzisko operatora.

Zapylenie jest częstym czynnikiem szkodliwym przy pracach rolniczych. Pył zbożowy, pył paszowy, pył z siana, słomy, nawozów, ziemi, ściółki, materiałów roślinnych i prac czyszczących może podrażniać drogi oddechowe, powodować alergie, kaszel, duszność i choroby układu oddechowego. Przy silnym zapyleniu należy stosować wentylację, ograniczać wzbijanie pyłu, pracować w kabinie, stosować maski przeciwpyłowe dobrane do zagrożenia i unikać czyszczenia maszyn sprężonym powietrzem w sposób powodujący pylenie na operatora.

Maszyny rolnicze mogą stwarzać ryzyko pożaru. Szczególnie dotyczy to kombajnów, pras, ciągników, suszarni, maszyn pracujących przy słomie, sianie, zbożu, pyle, olejach, paliwach i wysokiej temperaturze. Przyczyną pożaru może być przegrzane łożysko, tarcie, iskra, zwarcie instalacji elektrycznej, wyciek paliwa, zapchany układ chłodzenia, nagromadzone resztki roślinne albo praca w suchych warunkach. Maszyny powinny być czyszczone, kontrolowane i wyposażone w odpowiedni sprzęt gaśniczy.

Przy tankowaniu i magazynowaniu paliwa należy ograniczyć ryzyko pożaru, wybuchu i skażenia środowiska. Tankowanie powinno odbywać się przy wyłączonym silniku, z dala od otwartego ognia, palenia tytoniu i źródeł iskrzenia. Paliwo powinno być przechowywane w odpowiednich pojemnikach lub zbiornikach, a rozlewy należy usuwać sorbentem. Nie wolno tankować z uszkodzonych, nieopisanych lub przypadkowych pojemników ani przechowywać paliwa w pomieszczeniach do tego nieprzeznaczonych.

Przy maszynach rolniczych ważna jest organizacja pracy. Zmęczenie, presja czasu, praca nocą, pośpiech podczas żniw, długie godziny pracy, praca w upale, praca w pojedynkę i wykonywanie wielu czynności naraz zwiększają ryzyko błędów. Operator powinien robić przerwy, pić wodę, unikać pracy w stanie przemęczenia i nie podejmować napraw w pośpiechu. W gospodarstwie warto ustalić jasne zasady komunikacji, szczególnie przy pracy kilku osób, przy cofaniu, załadunku, agregowaniu i pracy w pobliżu zwierząt.

Osoby postronne, dzieci i osoby nieprzeszkolone nie powinny przebywać w pobliżu pracujących maszyn rolniczych. Dzieci nie powinny bawić się na maszynach, wchodzić do kabiny, przebywać na przyczepach, jeździć jako pasażerowie w miejscach do tego nieprzeznaczonych ani pomagać przy pracach, do których nie mają wieku, siły, wiedzy i przygotowania. Maszyny po zakończeniu pracy powinny być zabezpieczone przed przypadkowym uruchomieniem, opuszczone, unieruchomione i przechowywane w sposób ograniczający dostęp osób nieupoważnionych.

Maszyny nieużywane poza sezonem powinny być przechowywane na równym, stabilnym i utwardzonym podłożu, w sposób zapobiegający przewróceniu, stoczeniu, opadnięciu elementów i dostępowi do ostrych lub ruchomych części. Nie należy składować maszyn na drogach komunikacyjnych, przejściach, przy bramach, w przypadkowych miejscach ani tam, gdzie mogą stanowić przeszkodę lub zagrożenie upadkiem. Elementy podniesione powinny być opuszczone albo mechanicznie zabezpieczone przed opadnięciem.

Przy obsłudze maszyn rolniczych należy stosować odpowiednią odzież i środki ochrony indywidualnej. Odzież powinna być dopasowana, bez luźnych elementów mogących zostać pochwyconych. W zależności od pracy mogą być potrzebne obuwie ochronne, rękawice, okulary ochronne, ochronniki słuchu, maska przeciwpyłowa, odzież ostrzegawcza, hełm ochronny, osłona twarzy, odzież przeciwdeszczowa, środki ochrony skóry lub ŚOI do pracy ze środkami ochrony roślin. Rękawice należy stosować rozważnie, ponieważ przy elementach wirujących mogą zwiększać ryzyko pochwycenia.

Operator maszyny rolniczej powinien posiadać odpowiednie kwalifikacje, umiejętności i stan zdrowia do wykonywania pracy. W przypadku pracowniczego stosunku pracy pracodawca powinien zapewnić szkolenie BHP, instruktaż stanowiskowy, badania profilaktyczne, zapoznanie z instrukcją obsługi, ocenę ryzyka zawodowego i wymagane ŚOI. W gospodarstwach rodzinnych również należy przestrzegać zasad bezpieczeństwa, nawet jeżeli nie występują typowe obowiązki pracodawcy wobec pracownika. Maszyna nie staje się mniej niebezpieczna tylko dlatego, że jest używana w gospodarstwie rodzinnym.

Instrukcja BHP dla maszyny rolniczej powinna być konkretna i praktyczna. Powinna obejmować czynności przed rozpoczęciem pracy, sprawdzenie stanu technicznego, agregowanie, uruchamianie, pracę, transport, zatrzymywanie, czyszczenie, konserwację, usuwanie zapchań, wymianę elementów roboczych, tankowanie, stosowanie ŚOI, postępowanie przy awarii, pożarze, wycieku, urazie i wypadku. Instrukcja powinna wskazywać czynności zabronione, w tym pracę bez osłon, naprawy przy włączonym WOM, przewożenie osób na maszynie i przebywanie między ciągnikiem a maszyną podczas agregowania.

Ocena ryzyka zawodowego przy maszynach rolniczych powinna uwzględniać rodzaj maszyny, warunki terenowe, pracę sezonową, transport drogowy, ruchome części, WOM, osłony, układy hydrauliczne, hałas, drgania, pył, substancje chemiczne, czynniki biologiczne, pożar, ręczne prace transportowe, pracę w pobliżu zwierząt, pracę w pojedynkę, zmęczenie i warunki atmosferyczne. Ocena nie powinna być ogólna dla „rolnika”, lecz dopasowana do rzeczywistych prac i maszyn używanych w gospodarstwie lub przedsiębiorstwie rolnym.

Dokumentacja BHP związana z maszynami rolniczymi może obejmować instrukcje obsługi producentów, instrukcje BHP, ocenę ryzyka zawodowego, dokumentację szkoleń, wykaz osób upoważnionych, przeglądy techniczne, dokumentację napraw, potwierdzenie wyposażenia w ŚOI, dokumentację kontroli sprzętu przed sezonem, karty charakterystyki środków chemicznych, dokumentację ochrony przeciwpożarowej oraz zapisy dotyczące wypadków, zdarzeń potencjalnie wypadkowych i działań korygujących.

Kontrola BHP maszyny rolniczej powinna obejmować osłony, wały napędowe, WOM, zaczepy, sworznie, zawleczki, przewody hydrauliczne, hamulce, układ kierowniczy, oświetlenie, sygnalizację, ogumienie, stopnie, uchwyty, kabinę, lusterka, stan narzędzi roboczych, szczelność paliwa i oleju, sprzęt gaśniczy, oznakowanie ostrzegawcze, instrukcję obsługi, porządek wokół maszyny i dostępność środków ochrony indywidualnej. Kontrola powinna być wykonywana przed sezonem i na bieżąco podczas intensywnych prac.

W razie awarii maszyny rolniczej należy zatrzymać pracę, wyłączyć napęd, zabezpieczyć maszynę przed przemieszczeniem, odczekać do zatrzymania ruchomych elementów i ocenić zagrożenie. Nie należy usuwać awarii przy włączonym silniku, pracującym WOM, podniesionym niezabezpieczonym osprzęcie, obracających się elementach ani w pobliżu osób postronnych. Jeżeli naprawa wymaga specjalistycznej wiedzy lub narzędzi, powinna być wykonana przez osobę kompetentną.

W razie wypadku przy maszynie rolniczej należy natychmiast zatrzymać maszynę, wyłączyć napęd, zabezpieczyć miejsce zdarzenia, udzielić pierwszej pomocy i wezwać pomoc, jeżeli uraz jest poważny. Przy pochwyceniu, amputacji, zmiażdżeniu, silnym krwotoku, urazie głowy, utracie przytomności, oparzeniu, zatruciu albo upadku z wysokości trzeba działać szybko i zgodnie z zasadami pierwszej pomocy. Po zdarzeniu należy przeanalizować przyczyny, w tym stan osłon, szkolenie, instrukcję, zmęczenie, organizację pracy i stan techniczny maszyny.

Najczęstsze błędy przy obsłudze maszyn rolniczych to praca bez osłon, uszkodzony wał przegubowo-teleskopowy, usuwanie zapchań przy włączonym WOM, przebywanie między ciągnikiem a maszyną podczas agregowania, przewożenie osób na błotnikach, przyczepach lub maszynach, jazda niesprawnym zestawem po drodze, praca przy niesprawnych hamulcach, brak oświetlenia, pośpiech, naprawy bez odłączenia energii, stosowanie prowizorycznych sworzni, brak ochronników słuchu, brak ochrony przed pyłem i dopuszczanie dzieci do strefy pracy maszyn.

Maszyna rolnicza w BHP powinna być traktowana jako źródło poważnych zagrożeń mechanicznych, komunikacyjnych, chemicznych, biologicznych, pożarowych i środowiskowych. Bezpieczna praca wymaga sprawnej maszyny, kompletnych osłon, znajomości instrukcji, przeglądów przed sezonem, bezpiecznego agregowania, wyłączania napędu przed naprawą, stosowania ŚOI, utrzymywania porządku, niedopuszczania osób postronnych do strefy pracy i konsekwentnego unikania pośpiechu. W rolnictwie najważniejsze jest, aby żadna czynność wykonywana „na chwilę” nie była wykonywana przy pracującej maszynie, zdjętej osłonie lub w strefie ruchomych części.

Tagi / powiązane hasła: maszyna rolnicza, BHP w rolnictwie, ciągnik rolniczy, kombajn, prasa rolnicza, kosiarka rolnicza, opryskiwacz, rozsiewacz nawozów, wał przegubowo-teleskopowy, WOM, osłony maszyn rolniczych, agregowanie maszyn, prace żniwne, prace polowe, transport maszyn rolniczych, ładowacz czołowy, hałas w rolnictwie, pył rolniczy, środki ochrony indywidualnej, instrukcja BHP, ocena ryzyka zawodowego, wypadek w rolnictwie, KRUS, PIP

Wróć do listy

FB
x