Leki w apteczce
Leki w apteczce to temat, który w praktyce BHP najczęściej dotyczy wyposażenia apteczki pierwszej pomocy w zakładzie pracy. Apteczka zakładowa nie powinna być traktowana jak podręczna apteka dla pracowników, lecz jako element systemu pierwszej pomocy, przeznaczony do szybkiego zabezpieczenia poszkodowanego do czasu przybycia pomocy medycznej lub przekazania go pod opiekę specjalistyczną. Jej podstawowym celem jest umożliwienie udzielenia pierwszej pomocy przy urazach, krwawieniach, skaleczeniach, oparzeniach, omdleniach, nagłych zachorowaniach i innych zdarzeniach w miejscu pracy.
W zakładzie pracy zasadą powinno być wyposażanie apteczek przede wszystkim w środki opatrunkowe, rękawiczki jednorazowe, maseczkę do sztucznego oddychania, chustę trójkątną, opaski, kompresy jałowe, plastry, nożyczki, koc termoizolacyjny, instrukcję udzielania pierwszej pomocy oraz wykaz numerów alarmowych i osób wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy. Umieszczanie w apteczce leków przeciwbólowych, przeciwgorączkowych, kropli żołądkowych, kropli nasercowych, maści leczniczych, antybiotyków, leków na alergię, preparatów nasennych lub innych produktów leczniczych może powodować ryzyko błędnego zastosowania, reakcji alergicznej, interakcji z innymi lekami, opóźnienia wezwania pomocy lub odpowiedzialności osoby, która podała lek.
W praktyce BHP należy odróżnić apteczkę zakładową od prywatnej apteczki domowej albo turystycznej. W domu lub w podróży osoba może przechowywać leki dostosowane do własnych potrzeb zdrowotnych. W zakładzie pracy sytuacja jest inna, ponieważ z apteczki mogą korzystać różne osoby, o różnym stanie zdrowia, przeciwwskazaniach, alergiach i przyjmowanych lekach. Pracodawca nie powinien tworzyć ogólnodostępnego zapasu leków „dla wszystkich”, ponieważ osoba udzielająca pierwszej pomocy zwykle nie ma kompetencji do diagnozowania pracownika i decydowania, jaki lek powinien zostać zastosowany.
Szczególnej ostrożności wymagają leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Choć są powszechnie dostępne, mogą być przeciwwskazane u części osób, na przykład przy chorobach żołądka, astmie aspirynowej, chorobach wątroby lub nerek, przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych, ciąży albo uczuleniu na daną substancję. Podanie takiego leku bez wiedzy o stanie zdrowia poszkodowanego może pogorszyć jego sytuację. Z punktu widzenia organizacji BHP bezpieczniejsze jest udzielenie pomocy w zakresie zabezpieczenia poszkodowanego, monitorowania stanu, wezwania pomocy i przekazania informacji ratownikom medycznym.
Leki w apteczce firmowej mogą być rozważane wyłącznie w szczególnych przypadkach, po analizie ryzyka, konsultacji z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami oraz po określeniu jasnych zasad przechowywania i stosowania. Dotyczy to na przykład specyficznych zakładów, punktów medycznych, ambulatoriów, placówek oświatowych, obiektów turystycznych, pracy w terenie lub sytuacji, w których przepisy szczególne albo charakter działalności wymagają odmiennego wyposażenia. Nie powinno to jednak polegać na przypadkowym dokładaniu leków do apteczki przez pracowników.
Jeżeli w zakładzie pracy występuje potrzeba przechowywania leków należących do konkretnego pracownika, na przykład leku ratującego życie, adrenaliny w autowstrzykiwaczu, insuliny, nitrogliceryny, inhalatora lub innego preparatu przepisanego danej osobie, należy ustalić odrębną i bezpieczną procedurę. Taki lek nie powinien być traktowany jako lek ogólnodostępny z apteczki zakładowej. Powinien być opisany, przechowywany zgodnie z wymaganiami producenta, zabezpieczony przed dostępem osób nieupoważnionych i stosowany zgodnie z zaleceniami lekarskimi dotyczącymi konkretnej osoby.
Pracodawca powinien pamiętać, że osoba wyznaczona do udzielania pierwszej pomocy nie staje się przez to osobą uprawnioną do leczenia pracowników. Jej zadaniem jest przede wszystkim ocena bezpieczeństwa miejsca zdarzenia, ocena stanu poszkodowanego, wezwanie pomocy, tamowanie krwotoków, opatrywanie ran, prowadzenie resuscytacji krążeniowo-oddechowej, ułożenie poszkodowanego w bezpiecznej pozycji, ochrona przed wychłodzeniem i przekazanie informacji służbom ratunkowym. Podawanie leków powinno być traktowane jako obszar wymagający szczególnej ostrożności i jasnych zasad.
Wyposażenie apteczki powinno wynikać z oceny ryzyka zawodowego oraz charakteru zagrożeń występujących w zakładzie pracy. Inna zawartość będzie potrzebna w biurze, inna w warsztacie, magazynie, zakładzie produkcyjnym, laboratorium chemicznym, na budowie, w gastronomii albo w miejscu, gdzie występują substancje żrące, ostre narzędzia, gorące powierzchnie, prace na wysokości lub duże ryzyko urazów mechanicznych. Dobór wyposażenia powinien być skonsultowany z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami i dostosowany do realnych potrzeb.
W apteczce zakładowej warto zapewnić środki pozwalające na szybkie zabezpieczenie najczęstszych urazów, ale bez wchodzenia w leczenie farmakologiczne. W praktyce oznacza to dobrze dobrane opatrunki, materiały do tamowania krwawień, rękawiczki, środki ochrony ratownika, chusty, opaski, koc NRC, nożyczki, ustnik lub maseczkę do oddechów ratowniczych oraz instrukcję pierwszej pomocy. W miejscach szczególnego ryzyka można rozważyć dodatkowe wyposażenie, na przykład opatrunki hydrożelowe przy ryzyku oparzeń, płuczki do oczu przy ryzyku zanieczyszczenia oczu albo zestawy do postępowania przy skażeniu chemicznym.
Jeżeli w apteczce znajdują się środki do dezynfekcji, należy je dobrać ostrożnie i zgodnie z przeznaczeniem. W wielu przypadkach bezpieczniejsze jest stosowanie gotowych środków przeznaczonych do odkażania skóry lub ran, jeżeli zostały przewidziane w wyposażeniu po konsultacji z lekarzem. Nie należy przechowywać w apteczce przypadkowych płynów, preparatów bez etykiet, środków przeterminowanych, otwartych opakowań niewiadomego pochodzenia ani substancji, które mogą być pomylone z lekami lub chemikaliami.
Apteczka powinna być regularnie kontrolowana. Kontrola powinna obejmować kompletność wyposażenia, daty ważności, stan opakowań, czystość, dostępność instrukcji, oznakowanie, lokalizację, widoczność, łatwy dostęp oraz zabezpieczenie przed uszkodzeniem. Jeżeli pracodawca dopuszcza przechowywanie jakichkolwiek produktów leczniczych w szczególnych przypadkach, kontrola musi obejmować również warunki przechowywania, temperaturę, daty ważności, opis przeznaczenia, dostęp osób upoważnionych i sposób dokumentowania użycia. Brak nadzoru nad apteczką może prowadzić do sytuacji, w której podczas wypadku brakuje podstawowego opatrunku, a znajdują się w niej przypadkowe, przeterminowane leki.
Instrukcja BHP lub procedura pierwszej pomocy powinna jasno określać, że apteczka służy do udzielania pierwszej pomocy, a nie do samodzielnego leczenia dolegliwości pracowników. Warto wskazać, kto odpowiada za obsługę apteczki, kto kontroluje jej wyposażenie, jak zgłaszać braki, gdzie znajduje się wykaz osób przeszkolonych, kiedy należy wzywać pomoc medyczną oraz czego nie wolno robić. Pracownicy powinni wiedzieć, że przy poważnych objawach, takich jak duszność, ból w klatce piersiowej, utrata przytomności, silna reakcja alergiczna, zaburzenia mowy, drgawki, silny ból brzucha, rozległe oparzenie lub uraz głowy, nie należy ograniczać się do szukania leku w apteczce.
W dokumentacji BHP temat leków w apteczce powinien być powiązany z oceną ryzyka zawodowego, instrukcjami pierwszej pomocy, wykazem osób wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy, szkoleniami BHP, konsultacją z lekarzem medycyny pracy oraz okresową kontrolą wyposażenia. W zakładach o podwyższonym ryzyku warto wprowadzić kartę kontroli apteczki, w której odnotowuje się datę sprawdzenia, braki, uzupełnienia, podpis osoby kontrolującej oraz ewentualne uwagi dotyczące stanu wyposażenia.
Najczęstsze błędy dotyczące leków w apteczce to przechowywanie przypadkowych tabletek przeciwbólowych, pozostawianie leków przyniesionych przez pracowników, brak kontroli dat ważności, trzymanie leków bez opakowań i ulotek, brak konsultacji z lekarzem medycyny pracy, brak procedury stosowania, ogólnodostępny dostęp do produktów leczniczych oraz mylenie pierwszej pomocy z leczeniem. Takie działania mogą zwiększać ryzyko zdrowotne i organizacyjne, zamiast poprawiać bezpieczeństwo w zakładzie pracy.
Z punktu widzenia pracodawcy najlepszą praktyką jest wyposażenie apteczki zakładowej w środki opatrunkowe i przybory do udzielania pierwszej pomocy, a nie w ogólnodostępne leki. Jeżeli szczególny charakter pracy uzasadnia obecność określonych produktów leczniczych, powinno to zostać formalnie ustalone, skonsultowane z lekarzem, opisane w procedurze i powierzone osobom odpowiednio przeszkolonym. Apteczka ma przede wszystkim umożliwiać szybkie, bezpieczne i prawidłowe udzielenie pierwszej pomocy, a nie zastępować lekarza, farmaceutę ani indywidualnego leczenia pracownika.
Tagi / powiązane hasła: apteczka pierwszej pomocy, pierwsza pomoc w pracy, wyposażenie apteczki, osoba wyznaczona do pierwszej pomocy, instrukcja pierwszej pomocy, szkolenie BHP, ocena ryzyka zawodowego, wypadek przy pracy, medycyna pracy, dokumentacja BHP, środki opatrunkowe, procedura awaryjna, obowiązki pracodawcy